ការបង្រៀន ឬការអប់រំសិស្ស ជាសកម្មភាពស្មុគស្មាញ និងមានសកម្មភាពចម្រុះជាច្រើន ដែលក្នុងនោះគ្រូបង្រៀនដើរតួនាទីអនុវត្តភារកិច្ច និងគោលដៅក្នុងពេលតែមួយ និងមានភាពបត់បែន។ ទន្ទឹមគ្នានេះ គោលដៅដែលគ្រូបង្រៀនចង់បាន គឺសិស្សទទួលបានទាំងចំណេះដឹង ការអនុវត្តជាក់ស្ដែង និងក្រមសីលធម៌រស់នៅជាពលរដ្ឋល្អក្នុងសង្គម។

បើតាម សៀវភៅការអភិវឌ្ឍកុមារផ្សារភ្ជាប់នឹងការអប់រំបឋមសិក្សា របស់ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា បច្ចុប្បន្ននេះ គោលការណ៍បង្រៀនមានលក្ខណៈមួយចំនួន ដែលគ្រូបង្រៀន ឬអ្នកអប់រំគួរស្វែងយល់រួមមាន៖

គោលការណ៍ទី១ ៖ការបង្រៀនត្រូវធានាឱ្យបាននូវចរិតអប់រំ

ចរិតអប់រំក្នុងការបង្រៀនសំដៅដល់ការបង្រៀនដែលត្រូវផ្ដល់ចំណេះដឹង បំណិន និងឥរិយាបថសិស្សព្រមៗគ្នា។ គ្រូបង្រៀនត្រូវបណ្តុះបណ្តាលចំណេះដឹងវិទ្យាសាស្ត្រ តាមរយៈមេរៀនគ្រប់មុខវិជ្ជាឯកទេស ដោយគួបផ្សំនឹងការអនុវត្តផ្សារភ្ជាប់នឹងជីវភាពជាក់ស្តែង និងសំដៅធ្វើឱ្យសិស្សអភិវឌ្ឍបានផ្នែកសតិបញ្ញាស្មារតីប្រកបដោយសេចក្តីព្យាយាម ទៀងទាត់ មានវិន័យការងារល្អ មានផែនការការងារច្បាស់លាស់ ពោលគឺត្រូវយកចិត្តទុកដាក់លើការអប់រំសតិអារម្មណ៍សិស្ស។

យកចិត្តទុកដាក់ឱ្យបានខ្លាំងក្លាក្នុងការភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងការផ្តល់ចំណេះ និងការអប់រំ ពោលគឺការផ្ដល់ចំណេះដឹងត្រូវធ្វើឱ្យបានសម្រេចដល់ទិសដៅនៃការអប់រំ។ នៅសតវត្សទី១៧ លោក កូមិនស្គី បានលើករួចមកហើយថា ការបង្រៀនមិនត្រឹមតែផ្តល់ចំណេះដឹងឱ្យសិស្សប៉ុណ្ណោះទេ គឺត្រូវបញ្ចូលទស្សនៈអប់រំ និងជំនឿក្នុងការរៀនសូត្ររបស់សិស្ស តាមរយៈការបង្រៀនគ្រប់មុខវិជ្ជា បណ្តុះឱ្យសិស្សនូវសីលធម៌ និងគុណធម៌។

គោលការណ៍ទី២ ៖ការបង្រៀនត្រូវធានាឱ្យបាននូវចរិតវិទ្យាសាស្ត្រ

ជាការផ្តល់ដល់សិស្សនូវចំណេះដឹងវិទ្យាសាស្ត្រពិតប្រាកដសមស្របតាមវិទ្យាសាស្ត្រទំនើប, ផ្តល់ចំណេះដឹងដោយមានវិធីសាស្ត្រសមស្រប ក៏ដូចជាទម្លាប់សិស្សឱ្យចេះត្រិះរិះពិចារណាគ្រប់ហេតុការណ៍ ដោយចេះសិក្សាស្រាវជ្រាវបានត្រឹមត្រូវ។

យ៉ាងណាមិញ គ្រូត្រូវផ្តល់ខ្លឹមសារបង្រៀនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីវប្បធម៌ វិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកទេស សមស្របតាមការអភិវឌ្ឍរបស់ប្រទេសជាតិ និងពិភពលោក។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ជ្រើសរើសខ្លឹមសារបង្រៀនឱ្យមានលក្ខណៈជាប្រព័ន្ធពីងាយទៅលំបាក ត្រូវផ្សារភ្ជាប់ខ្លឹមសារចំណេះដឹងតាមមុខវិជ្ជានីមួយៗទៅនឹងមុខវិជ្ជាឯកទេសផ្សេងៗទៀតដូចជា គីមីវិទ្យា ជីវវិទ្យា ទៅនឹងគណិតវិទ្យា, អក្សរសាស្ត្រទៅនឹងប្រវត្តិវិទ្យា, ប្រវត្តិវិទ្យាទៅនឹងភូមិវិទ្យា។ ជាពិសេស ក្នុងការបង្រៀន គ្រូត្រូវកាត់បន្ថយការធ្វើអត្ថាធិប្បាយ ពន្យល់បកស្រាយឱ្យបានតិចបំផុត ត្រូវទុកឱកាសឱ្យសិស្សគិតពិចារណា និងអនុវត្តឱ្យបានច្រើន។

គោលការណ៍ទី៣ ៖ ការបង្រៀនត្រូវធានាឱ្យបាននូវចរិតប្រតិបត្តិ

ចរិតប្រតិបត្តិក្នុងលំនាំនៃការបង្រៀន មានន័យថាផ្សារភ្ជាប់ទ្រឹស្តីទៅនឹងការប្រតិបត្តិ។ រាល់ការបង្រៀននិងរៀន គេត្រូវជំរុញសិស្សឱ្យយកទ្រឹស្ដីដែលទើបបានរៀនរួចទៅអនុវត្តក្នុងជីវភាពរស់នៅជាក់ស្ដែងក្នុងគ្រួសារ និងក្នុងសង្គម។ ដើម្បីសម្រេចគោលការណ៍នេះ គ្រូបង្រៀនត្រូវធ្វើឱ្យសិស្សយល់ច្បាស់ពីសារសំខាន់នៃការរៀនទ្រឹស្ដី, ការអនុវត្តដែលអាចលើកស្ទួយជីវភាពរស់នៅជាក់ស្ដែង។

ពេលបង្រៀនទ្រឹស្តីចប់ គ្រូត្រូវជ្រើសរើសយកទ្រឹស្ដីណាដែលមានមូលដ្ឋានច្បាស់លាស់ និងងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្ត ដើម្បីឱ្យសិស្សអនុវត្តផ្ទាល់ក្នុងថ្នាក់ និងក្រៅថ្នាក់ដោយផ្សារភ្ជាប់នឹងជីវភាពរស់នៅ។ លើសពីនេះ ចាត់តាំងចលនាប្រឡងប្រណាំងបង្រៀនល្អ និងរៀនល្អ ប្រឡងប្រណាំងតែងកំណាព្យ នៅក្នុងសាលារៀនក្នុងឱកាសពិធីផ្សេងៗ និងក្រៅសាលារៀន ឬក្នុងសង្គម។ ជាពិសេស រៀបចំឱ្យមានដំណើរកម្សាន្តសិក្សា ទស្សនកិច្ចនៅរមណីយដ្ឋាននានា រោងចក្រ កសិដ្ឋាន។ តាមរយៈសកម្មភាពនេះ សិស្សមិនត្រឹមតែទទួលបានបទពិសោធថ្មីៗប៉ុណ្ណោះទេ គេនឹងទទួលបាននូវឥរិយាបថវិជ្ជមានចំពោះពលកម្មថែមទៀតផង។

គោលការណ៍ទី៤ ៖ការបង្រៀនត្រូវធានាឱ្យបាននូវការពង្រឹងចរិតសកម្ម ម្ចាស់ការច្នៃប្រឌិតរបស់សិស្ស ក្រោមការដឹកនាំរបស់គ្រូ

គោលការណ៍នេះ មានន័យថា ក្នុងលំនាំនៃការបង្រៀន តួនាទីដឹកនាំរបស់គ្រូបង្រៀន និងតួនាទីសកម្មរបស់សិស្ស ជាការចាំបាច់មិនអាចខ្វះបាន ក្នុងគ្រប់ករណីទាំងអស់ និងសិស្សត្រូវតែធ្វើសកម្មភាពរួមគា្ន ដើម្បីសម្រេចវត្ថុបំណងមេរៀន។ ដើម្បីជំរុញភាពសកម្មម្ចាស់ការ និងច្នៃប្រឌិតរបស់សិស្ស គ្រូបង្រៀនត្រូវធ្វើឱ្យសិស្សយល់ច្បាស់ពីទិសដៅ និងការកិច្ចនៃការសិក្សារបស់ខ្លួន ដើម្បីដាស់ស្មារតីភ្ញាក់រឮកក្នុងការចូលរួមរៀនសូត្រប្រកបដោយអាកប្បកិរិយាវិជ្ជមាន មានចំណង់ចំណូលចិត្តច្បាស់លាស់ និងហ៊ានលះបង់ដើម្បីសម្រេចបានគោលដៅនោះ។

យ៉ាងណាមិញ គ្រូក៏ត្រូវជំរុញសិស្សឱ្យមានភាពភ្ញាក់រឭក និងម្ចាស់ការរបស់សិស្សក្នុងការទទួលយកចំណេះដឹងតាមរយៈសកម្មភាពផ្ទាល់ខ្លួន បន្ទាប់មកត្រូវឱ្យគេយកចំណេះដឹងទ្រឹស្តីទៅអនុវត្តក្នុងជីវភាពរស់នៅជាក់ស្ដែង។

គោលការណ៍ទី៥ ៖ការបង្រៀនត្រូវធានាឱ្យបាននូវចរិតអព្ភន្តរញាណ

គោលការណ៍នេះ មានន័យថា ក្នុងលំនាំនៃការបង្រៀន គ្រូត្រូវធ្វើឱ្យវត្ថុ រូបភាពរបស់វត្ថុ ឬបាតុភូតណាមួយលេចឡើងជាក់ស្ដែងនៅចំពោះមុខសិស្ស។ ដើម្បីសម្រេចបានគោលការណ៍នេះ ពេលបង្រៀនគ្រូត្រូវប្រើប្រាស់សម្ភារៈឧបទេស (រូបពិត រូបថត ឬគំនូរ ផែនទី) ឱ្យបានសមស្របតាមខ្លឹមសារមេរៀន។ ទន្ទឹមគ្នានេះ ក្នុងការបង្រៀនគ្រូត្រូវប្រើពាក្យសម្ដីឱ្យបានច្បាស់លាស់ ប្រកបដោយរូបារម្មណ៍ ដើម្បីឱ្យសិស្សប្រើប្រាស់បទពិសោធន៍ពីមុនក្នុងការប៉ានស្មានស្វែងយល់ពីបាតុភូត ឬវត្តុដែលគ្រូកំពុងធ្វើការពន្យល់។ ជាពិសេសការរៀបចំឱ្យមានដំណើរកម្សាន្ត ទស្សនកិច្ចសិក្សានៅកសិដ្ឋាន ឬមូលដ្ឋានផលិតកម្មផ្សេងៗក្នុងតំបន់។

គោលការណ៍ទី៦ ៖ការបង្រៀនត្រូវធានាឱ្យបាននូវការពង្រឹងចំណេះដឹង បំណិន និងឥរិយាបថ

ការបង្រៀនមិនត្រឹមតែផ្ដល់ចំណេះដឹង បំណិន និងឥរិយាបថសិស្សប៉ុណ្ណោះទេ គឺត្រូវពង្រឹងសមត្ថភាពទាំងនោះជាប្រចាំ ដើម្បីទុកជាមូលដ្ឋានក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្ដែងក្នុងជីវភាពរស់នៅ។ ចំណេះដឹងដែលសិស្សមានរួចហើយ ត្រូវតែពង្រឹងពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ ចៀសវាងការភ្លេចភ្លាំងនិងអាចអនុវត្តបានល្អត្រឹមត្រូវតាមស្ថានភាពជាក់ស្ដែង។ ម្យ៉ាងទៀត ការចងចាំ ការយល់ច្បាស់ ជាមូលដ្ឋានក្នុងការធានាបាននូវការពង្រឹងចំណេះដឹង បំណិន និងឥរិយាបថ។ ការចងចាំប្រព្រឹត្តទៅបាន ដោយការយល់ច្បាស់ពីអត្ថន័យ ខ្លឹមសារ និងការគួបផ្សំជាមួយលំនឹកកម្មមេកានិច (ទន្ទេញចាំមាត់) ឬលំនឹកកម្មសមហេតុផល។

ដើម្បីអនុវត្តគោលការណ៍នេះឱ្យបានសម្រេចជោគជ័យ គ្រូណែនាំសិស្សឱ្យពិនិត្យសង្កេត ត្រិះរិះពិចារណាស្វែងយល់ឱ្យបានស៊ីជម្រៅពីវដ្ត និងបាតុភូត។ គ្រូបង្រៀនត្រូវជំរុញឱ្យសិស្សយកទ្រឹស្ដីទៅអនុវត្តជានិច្ចកាល។ ទន្ទឹមគ្នានេះ ផ្ដល់សំណួរ ដាក់លំហាត់ ឬកិច្ចការផ្សេងៗឱ្យបានសមស្របតាមសមត្ថភាពសិស្ស និងមានការត្រួតពិនិត្យឱ្យបានទៀងទាត់ និងហ្មត់ចត់បំផុត។ លើសពីនេះ ណែនាំសិស្សឱ្យអនុវត្តស្វ័យសិក្សាជាប្រចាំ។

គោលការណ៍ទី៧ ៖ការបង្រៀនត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ដល់ភាពដោយឡែករបស់សិស្ស

ការយកចិត្តទុកដាក់ដល់វិសេសភាពសិស្ស មានន័យថា ការប្រើប្រាស់ និងជ្រើសរើសខ្លឹមសារមេរៀន វិធីសាស្រ្តបង្រៀន និងរូបភាពចាត់តាំងការបង្រៀនឱ្យសមស្របតាមកម្រិតយល់ដឹង កម្រិតវិន័យ និងបទពិសោធ ដែលសិស្សមានពីមុនរួចហើយ ដោយយកចិត្តទុកដាក់ភាពដោយឡែករបស់សិស្សម្នាក់ៗ ដូចជា រូបរាងកាយ អាយុ ផ្លូវកាយ បញ្ញាស្មារតី និងផ្លូវចិត្ត និងការគួបផ្សំការខិតខំរបស់សិស្សម្នាក់ៗ ជាមួយនឹងការជួយគ្នាទៅវិញទៅមក ក្នុងក្រុមសិស្ស។

គ្រូបង្រៀនត្រូវ ស្វែងយល់ពីលក្ខណៈពិសេសរបស់គ្រួសារសិស្ស និងរបបសង្គម សេដ្ឋកិច្ច ប្រពៃណី ទំនៀមទម្លាប់ដោយផ្សារភ្ជាប់នឹងលក្ខណៈពិសេសខាងចិត្តសរីរវិទ្យារបស់សិស្សម្នាក់ៗ។ រៀបចំជួយសិស្សទៅតាមសមត្ថភាពដោយឡែក ដូចជា បណ្តុំសិស្សពូកែ សិស្សមធ្យម សិស្សរៀនយឺត និងសិស្សមានតម្រូវការពិសេស និងមានការលើកទឹកចិត្ត ដោយមានភាពបត់បែនទៅតាមស្ថានភាពជាក់ស្ដែង៕