ជំងឺបាក់ស្បាត ក្រោយប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្ត (PTSD) គឺជាស្ថានភាពបញ្ហាផ្លូវចិត្ត ដែលអាចកើតឡើង​បន្ទាប់ពី​ការជួបប្រទះ ឬមើល​ឃើញ ព្រឹត្តិការណ៍​ណាមួយ ដែលបណ្ដាលឱ្យប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្ត ឬតក់ស្លុត គំរាមកំហែងដល់អាយុជីវិត ឬសុខុមាលភាពផ្លូវកាយ អារម្មណ៍ និងដួងវិញ្ញាណ។ បញ្ហានេះ មាន​រោគសញ្ញាដូចជា ការនឹកគិត​ពីអតីតកាល ដែលបណ្ដាល​ឱ្យអ្នកមានអារម្មណ៍តក់ស្លុត ការថប់បារម្ភ ការគិតអវិជ្ជមាន ជំនឿ​អវិជ្ជមាន និង​ការប្រុងប្រយ័តជ្រុល​ហួសហេតុ។ PTSD អាចប៉ះពាល់មនុស្សគ្រប់វ័យ។

ប្រភេទជំងឺបាក់ស្បាត ក្រោយប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្ត (PTSD)

–  បញ្ហាស្ត្រេសធ្ងន់ធ្ងរ (Acute Stress Disorder) ៖ នេះគឺជាស្ថានភាពបញ្ហាផ្លូវចិត្តរយៈពេលខ្លី ដែលអាចកើតឡើងក្នុងខែដំបូង បន្ទាប់ពី​ជួបព្រឹត្តិការណ៍​តក់ស្លុត​ណាមួយ។ រោគសញ្ញា ដែលមាន​រយៈពេល​យូរ​ជាង ៤សប្ដាហ៍ អាច​ទាក់ទង​នឹងជំងឺ​បាក់ស្បាត (PTSD)។

–  ជំងឺ PTSD ស្មុគស្មាញ (CPTSD) ៖ នេះ​គឺជាស្ថានភាពបញ្ហាផ្លូវចិត្ត ដែលវិវត្តន៍ បន្ទាប់ពីអ្នកជួបប្រទះនឹងការប៉ះទង្គិចរ៉ាំរ៉ៃ (រយៈ​ពេលវែង)។ ជាក់ស្ដែង ដូចជា​ការ​របួស​រ៉ាំរ៉ៃ ដូចជា ការរំលោភបំពានផ្លូវកាយ ឬផ្លូវភេទ​លើកុមារ អំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារ​រយៈពេលវែង និងសង្គ្រាម។ អ្នក​ដែល​មាន CPTSD ជាធម្មតា មាន​រោគសញ្ញា មួយ​ចំនួន លើសពី PTSD ធម្មតា ក្នុងនោះមានដូចជា ពិបាកស្វែង​យល់ពី​អារម្មណ៍ខ្លួនឯង ទំនាក់ទំនង​ជាមួយខ្លួនឯង និងមនុស្សជុំវិញខ្លួន។

រោគសញ្ញា​នៃ​ជំងឺបាក់ស្បាត ក្រោយ​ប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្ត (PTSD)

មុនឈានដល់ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ ជំងឺបាក់ស្បាត ក្រោយប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្ត (PTS) អ្នកជំងឺមានរោគសញ្ញា រយៈពេលលើសពីមួយខែ ឬក៏មានបញ្ហាក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ ដោយសារតែទុក្ខព្រួយ និងមានវិបត្តិជាប្រចាំ។ រោគសញ្ញានៃជំងឺ PTSD មានដូចជា ៖

– ការទទួលនូវអារម្មណ៍ដែលអ្នកមិនចង់ជួប

• ការលេចចេញនូវការគិត ដែលរំខានការរស់នៅដូចជា ការនឹកគិតអំពីអតីតកាល ម្តងហើយម្ដងទៀត
• សុបិនអាក្រក់
• ការនឹកគិតដល់ព្រឹត្តិការណ៍ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកមានអារម្មណ៍ព្រួយភ័យ និងរំជើបរំជួល។
• ការលេចចេញនូវការគិត ដែលរំខានការរស់នៅដូចជា ការនឹកគិតអំពីអតីតកាល ម្តងហើយម្ដងទៀត
• សុបិនអាក្រក់
• ការនឹកគិតដល់ព្រឹត្តិការណ៍ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកមានអារម្មណ៍ព្រួយភ័យ និងរំជើបរំជួល។

– ការព្យាយាមជៀសវៀង

• អ្នកព្យាយាមបញ្ឈប់ខ្លួនឯងពីការរំលឹក ឬគិតអំពីព្រឹត្តិការណ៍ និងរឿងរ៉ាវតក់ស្លុត
• ព្យាយាមបញ្ឈប់ខ្លួនឯងពីការគិតអំពី ព្រឹត្តិការណ៍ដែលធ្វើឱ្យអ្នកមានអារម្មណ៍ឈឺ ឬមិនសប្បាយចិត្ត
• អ្នកមិនចង់និយាយអំពីអ្វី ដែលបានកើតឡើង ឬបង្ហាញអារម្មណ៍របស់អ្នកអំពីរឿងនោះ។

– ការផ្លាស់ប្ដូរការគិត និងអារម្មណ៍

• ចេះតែបន្ត ភ័យខ្លាច តក់ស្លុត ខឹង មានអារម្មណ៍រអៀសខ្លួន ឬខ្មាសគេ ជាប្រចាំ
• បាត់បង់ការចងចាំ អំពីទិដ្ឋភាពសំខាន់ៗនៃព្រឹត្តិការណ៍ ដែលនាំឱ្យប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្ត
• គិតអវិជ្ជមាន អំពីខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃ
• គិតអវិជ្ជមានអំពីមូលហេតុដែលនាំឱ្យមានហេតុការណ៍ ឬព្រឹត្តិការណ៍មួយ ដែលអាចឈានដល់ការស្ដីបន្ទោសខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃ
• មានអារម្មណ៍ថាចង់ ផ្ដាច់ខ្លួនពីអ្នកដទៃ
• លែងរីករាយនឹងសកម្មភាព ដែលខ្លួនឯងធ្លាប់ធ្វើ
• មិនអាចទទួលបានអារម្មណ៍វិជ្ជមាន។

– ងាយប្រតិកម្ម និងភ្ញាក់

• ឆាប់ខឹង និងងាយផ្ទុះកំហឹង
• មានអាកប្បកិរិយាមិនប្រុងប្រយ័ត្ន ឬអាចឈានដល់ការបំផ្លាញខ្លួនឯង
• មានការប្រុងប្រយ័ត្នហួសហេតុ ចំពោះមជ្ឈដ្ឋានជុំវិញខ្លួន
• ងាយស្រឡាំងកាំង
• មានបញ្ហាក្នុងការផ្ដោតអារម្មណ៍ និងគេង។

រោគសញ្ញា PTSD ចំពោះកុមារ

កុមារដែលមានជំងឺ PTSD ប្រហែលជាមានការពិបាក ក្នុងការបង្ហាញអារម្មណ៍ ឬក៏ប្រហែលជាពួកគេធ្លាប់មានបទពិសោធន៍ប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្ត ដោយមិនដឹងខ្លួន។ ពួកគេមើលទៅហាក់ដូចជា រសាប់រសល់ នៅមិននឹង ខ្វល់ខ្វាយព្រួយបារម្ភច្រើន មានបញ្ហាក្នុងការផ្ដោតអារម្មណ៍ និងរៀបចំអ្វីមួយ​ឱ្យមានរបៀបរៀបរយ។ រោគសញ្ញាទាំងនេះ អាចនឹងច្រឡំជាមួយនឹងរោគសញ្ញានៃបញ្ហា ADHD ហេតុនេះ អាណាព្យាបាលត្រូវនាំកូនរបស់ខ្លួនជួបអ្នកជំនាញ ដើម្បីប្រាកដថា កូនរបស់ខ្លួនអាចព្យាបាលបានត្រឹមត្រូវ។

កត្តាហានិភ័យ ដែលនាំឱ្យមានបញ្ហា PTSD

មិនមានវិធី ដើម្បីព្យាករណ៍ ថាបុគ្គលម្នាក់នឹងប្រឈមនឹងបញ្ហា PTSD បន្ទាប់ពីជួបព្រឹត្តិការណ៍តក់ស្លុតណាមួយនោះទេ។ ប៉ុន្តែ បញ្ហា PTSD នេះ ជារឿងធម្មតា ដែលកើតឡើង ក្រោយអ្នកទទួលបទពិសោធន៍ទាំងនេះ។

• ប្រភេទនៃការប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្តណាមួយ ដូចជា ការប្រយុទ្ធក្នុងវិស័យយោធា ឬការរំលោភផ្លូវភេទ
• ការប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្ត ក្នុងវ័យកុមារភាព
• ការប៉ះទង្គិច និងរបួសផ្លូវកាយ ក្នុងហេតុការណ៍ណាមួយ
• ភាពភ័យរន្ធត់ អស់សង្ឃឹម ឬភ័យខ្លាចខ្លាំង អំឡុងពេលកើតហេតុអ្វីមួយ
• កង្វះការគាំទ្រពីសំណាក់សង្គម បន្ទាប់ពីឆ្លងកាត់ព្រឹត្តិការណ៍ ដែលនាំ​ឱ្យតក់ស្លុត
• របួសរយៈពេលវែង ឬរបួសម្ដងហើយម្តងទៀត
• បញ្ហាសុខភាពផ្លូវចិត្ត ឬការប្រើប្រាស់សារធាតុញៀន។

ការគ្រប់គ្រង និងព្យាបាល

ការព្យាបាលតាមបែបចិត្តសាស្ត្រ តាមរយៈការប្រឹក្សាយោបល់ គឺជាការព្យាបាលសំខាន់ សម្រាប់អ្នកដែលមានបញ្ហា PTSD ។ ការព្យាបាលនេះ អាចធ្វើឡើង ជាមួយនឹងអ្នកជំនាញសុខភាពផ្លូវចិត្ត ដែលទទួលបានការបណ្ដុះបណ្ដាល និងមានអាជ្ញាប័ណ្ណ ក្នុងនាមជាចិត្តវិទូ ឬអ្នកចិត្តសាស្ត្រទូទៅ។ អ្នកជំនាញអាចផ្ដល់ការគាំទ្រ ការអប់រំ និងការណែនាំដល់អ្នកជំងឺ និងមនុស្សជាទីស្រឡាញ់របស់អ្នក ដើម្បីជួយណែនាំ បង្ហាញផ្លូវអ្នកក្នុងការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងសុខភាពផ្លូវចិត្ត។

ការពារខ្លួនពី ជំងឺបាក់ស្បាត ក្រោយប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្ត

អ្នកមិនអាចហាម ឬរារាំងមិនឱ្យព្រឹត្តិការណ៍ ឬស្ថានភាព ដែលធ្វើឱ្យអ្នកតក់ស្លុត និងប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្ត មិនឱ្យកើតឡើងបានឡើយ។ ប៉ុន្តែការសិក្សាមួយចំនួន បង្ហាញថា មានវិធីសាស្ត្រមួយចំនួន ដែលអាចការពារអ្នកពីបញ្ហានេះ។

• ស្វែងរកការគាំទ្រពីអ្នកដទៃបន្ទាប់ពីជួបព្រឹត្តិការណ៍ណាមួយ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកតក់ស្លុត ដែលបុគ្គលនោះ អាចជាមិត្តភក្តិ និងក្រុមគ្រួសារ ព្រោះពួកគេអាចបង្កើតអារម្មណ៍សុវត្ថិភាពសម្រាប់អ្នក។
• ចូលរួមក្នុងសកម្មភាពក្រុម
• ហ្វឹកហាត់គិត និងរក្សាអារម្មណ៍វិជ្ជមាន បន្ទាប់ពីប្រឈមមុខនឹងគ្រោះថ្នាក់ ឬហេតុការណ៍ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកមានអារម្មណ៍តក់ស្លុត
• មានយុទ្ធសាស្ត្រការពារខ្លួនពីបញ្ហាសុខភាព បន្ទាប់ពីប្រឈមមុខនឹងព្រឹត្តិការណ៍តក់ស្លុត និងគួរឱ្យភ័យខ្លាចណាមួយ
• ការជួយអ្នកដទៃ ជាពិសេស នៅពេលពួកគេកំពុងស្ថិតក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ ដែលបណ្ដាលឱ្យប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្ត ដូចជាគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ ឬគ្រោះធម្មជាតិជាដើម៕