ព្រឹត្តិការណ៍ព័ត៌មាន
ចំណេះជីវិត
ជំនាញ
យុវជនឆ្នើម
អប់រំកុមារតូច
ព័ត៌មានអាហារូបករណ៍
មាតិកាឌីជីថល
អនាគត
ពន្លកបៃតង
កម្ពុជា 360°
ពាក្យថា «មើលកូនគេចុះ!» គឺជាឃ្លាដែលឪពុកម្តាយ និងអាណាព្យាបាលខ្មែរមួយចំនួនតែងតែឧទានឡើងក្នុងបំណងចង់ឱ្យកូនខិតខំ ប៉ុន្តែវាច្រើនតែបង្កប់នូវឥទ្ធិពលបំផ្លាញទំនុកចិត្តកុមារយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរទៅវិញទេ។ ទោះជាយ៉ាងណា ក្នុងបរិបទសង្គមដែលពោរពេញដោយការប្រកួតប្រជែង ការកាត់ផ្តាច់កុមារពីខ្នាតវាស់ស្ទង់ជាក់ស្តែងក៏អាចជាឧបសគ្គដល់ការត្រៀមខ្លួនរបស់ពួកគេនាពេលអនាគតផងដែរ។
តើឪពុកម្តាយគួរប្រើប្រាស់ «ការប្រៀបធៀប» ដោយរបៀបណា ដើម្បីកុំឱ្យក្លាយជាថ្នាំពុលបំផ្លាញទឹកចិត្តរបស់កូន តែជាឱសថជំរុញការខិតខំរបស់ពួកគេ?
ខាងក្រោមនេះ គឺជាទស្សនទានអប់រំ ដោយលោកបណ្ឌិត ឈត ប៊ុនថង អ្នកជំនាញទស្សនវិជ្ជា ដែលបង្ហាញពីគន្លឹះសំខាន់ៗ និងគោលការណ៍មាសក្នុងការប្រើប្រាស់ «កញ្ចក់សង្គម» ឱ្យត្រូវតាមដំណាក់កាលអាយុរបស់កុមារ។
១. ហេតុអ្វីការប្រៀបធៀបខាងក្រៅអាចបំផ្លាញកុមារ?
អ្នកចិត្តវិទ្យាអភិវឌ្ឍន៍ឈានមុខគេ ដូចជា Alfred Adler និង Carl Rogers បានរកឃើញថា ការយកកូនរបស់ខ្លួនឯងទៅប្រៀបធៀបជាមួយកូនអ្នកដទៃ (Social Comparison បែបជួរឈរ) មាតាបិតាអាចនឹងកំពុងបំពុលបរិយាកាសផ្លូវចិត្តរបស់កុមារដោយអចេតនា៖
ការបាត់បង់តម្លៃផ្ទាល់ខ្លួន (Self-Worth) ៖ នៅពេលដែលកុមារឮពាក្យថា «មើលកូនគេចុះ!» ពួកគេស្រូបយកសារខុសឆ្គងមួយថា តម្លៃជីវិតរបស់ខ្លួនអាស្រ័យលើការប្រកួតយកឈ្នះអ្នកដទៃ។ នេះបង្កើតឱ្យមានការថប់បារម្ភ និងវិបត្តិបាក់ទឹកចិត្ត ព្រោះកុមារម្នាក់ៗមានល្បឿននៃការលូតលាស់ខួរក្បាល និងប្រាជ្ញាខុសៗគ្នា។
ការជំរុញខុសទិសដៅ ៖ ការប្រៀបធៀបបែបនេះបង្កើតការលើកទឹកចិត្តពីខាងក្រៅ ដែលងាយរលាយបាត់ និងធ្វើឱ្យកុមារបាត់បង់ភាពក្លាហានក្នុងការស្វែងរកសក្តានុពលពិតរបស់ខ្លួន។
ហេតុនេះហើយ ទើបអ្នកចិត្តវិទ្យាអប់រំ ណែនាំឱ្យងាកមកប្រើប្រាស់ ការប្រៀបធៀបជាមួយខ្លួនឯង វិញ ពោលគឺការប្រៀបធៀបសមត្ថភាពរបស់កូននៅថ្ងៃនេះ ទៅនឹងថ្ងៃម្សិលមិញរបស់ពួកគេផ្ទាល់ ដែលទ្រឹស្ដីរបស់ Carol Dweck ហៅថាជា ការកសាងផ្នត់គំនិតរីកចម្រើន។
២. ភាពចាំបាច់នៃ «កញ្ចក់សង្គម» ក្នុងការអភិវឌ្ឍសមត្ថភាព
ទោះបីជាការប្រៀបធៀបផ្ទាល់ខ្លួនមានសារៈសំខាន់ក៏ដោយ ប៉ុន្តែយើងក៏មិនអាចចិញ្ចឹមកូនឱ្យរស់នៅក្នុងពិភពឯកោដោយគ្មានខ្នាតវាស់ស្ទង់ពីពិភពខាងក្រៅបានដែរ។ យោងតាម ទ្រឹស្ដី ការឆ្លុះកញ្ចក់មើលខ្លួនឯង (Looking-Glass Self) របស់ Charles Horton Cooley និងទ្រឹស្ដីការប្រៀបធៀបសង្គម (Social Comparison Theory) របស់ Leon Festinger (1954) មនុស្សយើងត្រូវការ «កញ្ចក់សង្គម» ដើម្បីស្គាល់អត្តសញ្ញាណ និងសមត្ថភាពពិតរបស់ខ្លួន៖
ការស្វែងយល់ពីតថភាពសង្គម ៖ ក្នុងពិភពលោកពិត ការប្រកួតប្រជែងគឺជារឿងជៀសមិនរួច។ ការប្រៀបធៀបបែបវិជ្ជមាន ជួយឱ្យកុមារដឹងថា ខ្លួនឈរនៅចំណុចណា និងត្រូវខិតខំប្រឹងប្រែងកម្រិតណាទៀត។
ការការពារភាពស្កប់ស្កល់ហួសហេតុ ៖ ប្រសិនបើកុមារមិនដែលស្ទង់មើលសមិទ្ធផលក្នុងសង្គមទេ ពួកគេអាចធ្លាក់ចូលក្នុងអន្ទាក់នៃការគិតថា ខ្លួនឯងល្អឥតខ្ចោះ ដែលជាឧបសគ្គដល់ការរីកចម្រើនទៅមុខ។
៣. ការសំយោគគំនិត ៖ សិល្បៈនៃការប្រើប្រាស់ «ខ្នាតវាស់» តាមដំណាក់កាលអាយុ
ភាពខុសគ្នារវាងការបំផ្លាញនិងការអភិវឌ្ឍ គឺស្ថិតនៅលើ «គោលបំណង» និង «ដំណាក់កាលអាយុ» របស់កុមារ៖
ដំណាក់កាលកុមារភាព (ក្រោម ១០ ដល់ ១២ ឆ្នាំ) - អភិវឌ្ឍខាងក្នុង ៖ ជាដំណាក់កាលដែលកុមារត្រូវការការប្រៀបធៀបជាមួយខ្លួនឯងជាចម្បង។ ដើម្បីឱ្យកូនមានគ្រឹះផ្លូវចិត្តរឹងមាំ ឪពុកម្តាយគួរជួយពង្រឹងទំនុកចិត្តពួកគេ ដោយបង្ហាត់ឱ្យកូនប្រៀបធៀបខ្លួនឯងថ្ងៃនេះ ជាមួយខ្លួនឯងកាលពីម្សិលមិញ។»
វ័យជំទង់និងមនុស្សពេញវ័យ (១៣ ឆ្នាំឡើងទៅ) - ឆ្លុះបញ្ចាំងខាងក្រៅ ៖ ជាដំណាក់កាលដែលកុមារចាប់ផ្តើមរៀនប្រើប្រាស់ ការប្រៀបធៀបសង្គម ដោយភាពចាស់ទុំ ដើម្បីវាស់វែងសមត្ថភាពប្រកួតប្រជែង និងរៀនសូត្រពីភាពខ្លាំងរបស់អ្នកដទៃ។
៤. គោលការណ៍មាសទាំង៣ សម្រាប់អ្នកអប់រំនិងឪពុកម្តាយ
ដើម្បីបំប្លែងទ្រឹស្ដីទាំងនេះទៅជាការអនុវត្តជាក់ស្តែងប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព មាតាបិតាគួរប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍សំខាន់ៗទាំងបី៖
បែងចែករវាង «តម្លៃបុគ្គល» និង«ខ្នាតវាស់សមត្ថភាព» ៖ កុំយកតម្លៃនិងសេចក្តីថ្លៃថ្នូររបស់កូនទៅប្រៀបធៀបដើម្បីជាន់ឈ្លី (ឧ. ដូចជា ការនិយាយថា«ហេតុអ្វីកូនអន់ជាងគេ?» នាំឱ្យប៉ះពាល់តម្លៃផ្ទាល់ខ្លួនរបស់កូន)។ ប៉ុន្តែ ត្រូវយកស្តង់ដារសមិទ្ធផលមកធ្វើជាខ្នាតតម្រង់ទិសរៀនសូត្រ (ឧ. «ស្តង់ដារអាយុប្រហែលកូន គេអាចដោះស្រាយលំហាត់នេះបាន តើយើងអាចរៀនបច្ចេកទេសអ្វីពីគេដើម្បីអភិវឌ្ឍបន្ថែម?»)។
ប្តូរពីការ «ការដាក់សម្ពាធ» មកជាការ «រៀនសូត្រ» ៖ ការប្រៀបធៀបបែបអវិជ្ជមានបង្កជាភាពច្រណែន និងការមើលងាយខ្លួនឯង ចំណែកការប្រៀបធៀបបែបវិជ្ជមានបង្កើតការបំផុសគំនិត និងការចង់អភិវឌ្ឍខ្លួន។
គោលការណ៍តាមដំណាក់កាលអាយុ ៖ ចូរប្រើប្រាស់ខ្នាតធៀបនឹងខ្លួនឯងសម្រាប់កុមារតូច ដើម្បីកសាងភាពជឿជាក់ និងបើកទ្វារទទួលយកកញ្ចក់សង្គមដោយភាពវាងវៃនៅពេលពួកគេឈានចូលវ័យជំទង់។
សេចក្តីសន្និដ្ឋាន
ចំណុចកណ្តាលនៃទស្សនវិជ្ជាអប់រំដ៏មានតម្លៃនេះ អាចសង្ខេបបានថា «កុំយកកូនទៅប្រៀបធៀបដើម្បីកំណត់តម្លៃជីវិតរបស់គេ ប៉ុន្តែត្រូវចាត់ទុកសមិទ្ធផលក្នុងសង្គមជា «កញ្ចក់ឆ្លុះ» ដើម្បីស្វែងយល់ពីតថភាព និងជំរុញការអភិវឌ្ឍសមត្ថភាព»។ ក្នុងនាមជាអ្នកអប់រំ និងជាឪពុកម្តាយ យើងមិនត្រូវបដិសេធកញ្ចក់សង្គមឡើយ ប៉ុន្តែយើងក៏ត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នមិនត្រូវយកវាមកធ្វើជាអាវុធបំផ្លាញសន្តិសុខផ្លូវចិត្តរបស់កុមារដែរ ព្រោះកូនត្រូវការទាំង «ភាពកក់ក្តៅក្នុងចិត្ត» ដើម្បីធំធាត់ និង «កញ្ចក់សង្គម» ដើម្បីដើរទៅមុខក្នុងពិភពពិត៕
