អ្នកស្រាវជ្រាវជាច្រើន បានចំណាយពេលជាច្រើនទស្សវត្សរ៍សិក្សាលើគ្រួសារ កូនភ្លោះ កូនចិញ្ចឹម និងគ្រួសារចិញ្ចឹមបណ្ដោះអាសន្ន ដើម្បីយល់កាន់តែច្បាស់អំពីបុគ្គលិកលក្ខណៈហ្សែន និងឥទ្ធិពល នៃបរិស្ថានជុំវិញ មកលើចរិតលក្ខណៈមនុស្ស។

ខណៈពេលដែលមនុស្សម្នាក់ៗសុទ្ធតែមានចរិតលក្ខណៈដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ការសិក្សាបង្ហាញថា ហ្សែនពិតជាមានឥទ្ធិពលលើបុគ្គលិកលក្ខណៈរបស់មនុស្ស។ ការសិក្សាទៅលើកូនភ្លោះ និងកូនចិញ្ចឹម បានបង្ហាញថា បុគ្គលិកលក្ខណៈរបស់មនុស្ស អាចទទួលមរតកពីឪពុកម្ដាយ ចន្លោះពី ៣០ ទៅ៦០ភាគរយ។

លទ្ធផល នៃការសិក្សានេះ មិនមែនមានន័យថា បរិស្ថានមិនមានឥទ្ធិពលលើបុគ្គលិកលក្ខណៈមនុស្សនោះទេ។ បុគ្គលិកលក្ខណៈរបស់មនុស្សម្នាក់ គឺមានសភាពស្មុគស្មាញ ហើយការស្រាវជ្រាវបង្ហាញថា កត្តាហ្សែន និងបរិស្ថាន សុទ្ធសឹងតែមានឥទ្ធិពលលើមនុស្ស និងការសម្ដែងចេញរបស់គេ។ កត្តាទាំងពីរនេះ ធ្វើអន្តរកម្មតាមរបៀបផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីបង្កើតបុគ្គលិកលក្ខណៈរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ។

ប្រភេទ នៃចរិតលក្ខណៈ

យោងតាមគម្រូ Big Five បុគ្គលិកលក្ខណៈត្រូវបានផ្សំឡើងដោយសមាសធាតុចំនួន ៥ ហើយបុគ្គលិកលក្ខណៈរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ អាចមានធាតុទាំង ៥តិច ឬច្រើន ឬនៅចន្លោះលក្ខណៈស្នូលទាំង ៥នេះ។

ភស្ដុតាងបង្ហាញថា បុគ្គលិកលក្ខណៈធំៗទាំង ៥នេះ នឹងបង្កើតបុគ្គលិកលក្ខណៈរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ និងត្រូវបានទទួលឥទ្ធិពលពីហ្សែន មានដូចជា ចរិតលក្ខណៈបើកចំហ (Openness) សតិសម្បជញ្ញៈ (Conscientiousness) អិចត្រូវឺសិន (Extroversion) បុគ្គលិកលក្ខណៈយល់ស្រប (Agreeableness) និងចរិតលក្ខណៈដែលលេចឡើងដោយសារបទពិសោធន៍ឈឺចាប់ (neuroticism) ដែលជំនួសដោយអក្សរកាត់ថា OCEAN ។

– ចរិតលក្ខណៈបើកចំហរ ៖ មានគំនិតច្នៃប្រឌិត បើកចិត្តក្នុងសាកល្បងធ្វើរឿងថ្មីៗ និងរីករាយក្នុងការគិតអំពីគំនិតអរូបី។

– សតិសម្បជញ្ញៈ (Conscientiousness) ៖ មានកម្រិតនៃការគិតខ្ពស់ មានកម្លាំងជំរុញផ្លូវចិត្តពីខាងក្នុង និងមានអាកប្បកិរិយាតម្រង់ទៅក្នុងគោលដៅ ដែលខ្លួនចង់សម្រេច។

– អិចត្រូវឺសិន (Extroversion) ៖ ជាមនុស្សចូលចិត្តទំនាក់ទំនងសង្គម ពូកែនិយាយ មានអំណះអំណាងច្រើន និងពោរពេញដោយអារម្មណ៍រំភើប។

– ចរិតលក្ខណៈយល់ស្រប (Agreeableness) ៖ អាចជឿទុកចិត្តបាន ស្មោះត្រង់ ចិត្តល្អ និងមានសេចក្ដីស្រឡាញ់។

– ចរិតលក្ខណៈដែលលេចឡើងដោយសារបទពិសោធន៍ឈឺចាប់ (neuroticism) ៖ ទុក្ខព្រួយច្រើន សោកសៅ អារម្មណ៍មិននឹងនរ និងមានការព្រួយបារម្ភច្រើន។

មនុស្សគ្រប់គ្នា សុទ្ធសឹងតែមានចរិតលក្ខណៈទាំង ៥ នេះ ដោយអាចមានតិច ឬច្រើន អាស្រ័យលើការទទួលមរកតហ្សែន និងបរិស្ថានដែលពួកគេរស់នៅ៕