ការត្រិះរិះពិចារណា (Critical thinking) គឺជាជំនាញចាំបាច់បំផុតមួយសម្រាប់ការរស់នៅក្នុងសម័យទំនើប ព្រោះជំនាញនេះ​អនុញ្ញាតឱ្យអ្នកអាចវិភាគព័ត៌មាន និងទិន្នន័យផ្សេងៗ​ដោយភាពច្បាស់លាស់ និងវិនិច្ឆ័យដោយហេតុផល។ ជំនាញនេះក៏ជាជំនាញពិសេសមួយ ដែលត្រូវបានគេប្រើដើម្បីផ្ដល់ជាមតិកែលម្អ និងស្ថាបនាផងដែរ។ មតិកែលម្អ គឺជាឧបករណ៍មានឥទ្ធិពលក្នុងការបង្កើនសមត្ថភាពត្រិះរិះពិចារណា។ តាមរយៈការទទួលយកមតិកែលម្អ អ្នកអាចកំណត់ចំណុច ដែលអ្នកត្រូវកែប្រែ និងអភិវឌ្ឍ ហើយអាចប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាជាមួយនឹងភាពធន់។

១. ចាប់យកភាពច្បាស់លាស់ ៖ នៅពេលដែលអ្នកទទួលយកមតិកែលម្អ រឿងមួយដែលអ្នកត្រូវធ្វើ គឺ ចាប់យក និងយល់ឱ្យច្បាស់ នូវគំនិត ឬទស្សនៈ ដែលអ្នកដទៃផ្ដល់ឱ្យអ្នក។ អ្នកអាចសួរសំណួរបន្ថែម ដើម្បីធានាថា អ្នកយល់ច្បាស់គំនិតនោះ ហើយអាចធ្វើវាបានល្អ។ ការសួរសំណួរមិនត្រឹមតែជួយឱ្យអ្នកយល់នូវគំនិត និងមតិកែលម្អបានច្បាស់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែអ្នកក៏អាចគិតបានស៊ីជម្រៅអំពីទស្សនៈ ឬគំនិតនោះ។

២. ឆ្លុះបញ្ចាំងឱ្យបានស៊ីជម្រៅ ៖ នៅពេលដែលអ្នកទទួលបានមតិកែលម្អ សូមចំណាយពេល ដើម្បីឆ្លុះបញ្ចាំងអំពីគំនិតទាំងនោះឱ្យបានស៊ីជម្រៅ។ ពិចារណា អំពីគំនិតទាំងនោះ ទៅតាមសមត្ថភាព និងលទ្ធភាព នៃចំណេះដឹង និងជំនឿរបស់អ្នក។ ការឆ្លុះបញ្ចាំង គឺជាធាតុផ្សំដ៏សំខាន់នៃការគិតបែបត្រិះរិះ ព្រោះសកម្មភាពនេះ នឹងធ្វើឱ្យអ្នកដឹងអំពីសមត្ថភាពនៃការគិត និងចន្លោះប្រហោងនៃការយល់ដឹងរបស់អ្នក។ វិធីសាស្ត្របែបវិចារណញាណនេះ អាចនាំអ្នកស្គាល់ខ្លួនឯងកាន់តែច្បាស់ និងពង្រឹងសមត្ថភាពក្នុងវិភាគ និងសិក្សាចំណេះដឹងថ្មីៗ។

៣. បើកចិត្តទទួលយកមតិផ្ទុយ ៖ មតិកែលម្អដែលអ្នកទទួលបានពីអ្នកដទៃ អាចជាមតិដែលផ្ទុយពីការយល់ឃើញរបស់អ្នក។ ដូច្នេះ អ្នកអាចចាប់យកឱកាសនេះ ដើម្បីពង្រឹងសមត្ថភាពគិតបែបត្រិះរិះ ព្រោះសមត្ថភាពត្រិះរិះ នឹងរីកចម្រើន នៅពេលអ្នកបើកចិត្តពិចារណាឡើងវិញ នូវគំនិតដែលអ្នកទទួលបាន។ ការពិចារណា លើមតិផ្ទុយ អាចជួយឱ្យអ្នកពង្រឹងសមត្ថភាពដោះស្រាយបញ្ហា និងសម្រេចចិត្តបានត្រឹមត្រូវជាងមុន។

៤. អនុវត្តមតិកែលម្អ ៖ ការអនុវត្តមតិកែលម្អដែលអ្នកទទួលបាន គឺជាជំហានជាក់ស្ដែងមួយ ក្នុងការអភិវឌ្ឍជំនាញត្រិះរិះពិចារណា។ សកម្មភាពនៃការអនុវត្តមតិកែលម្អ នឹងធានាថា អ្នកមិនត្រឹមតែទទួលបានគំនិត ឬទស្សនៈក្នុងខ្លួនប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែអ្នកក៏អាចសិក្សា និងពិសោធន៍បន្ថែម តាមរយៈការអនុវត្តជាក់ស្ដែងផងដែរ។

៥. ជំរុញការសន្ទនាបើកចំហ ៖ ការសន្ទនាបើកចំហជាមួយ អ្នកផ្ដល់មតិកែលម្អពិតជាមានសារៈសំខាន់ណាស់ ។ តាមរយៈការពិភាក្សា អ្នកអាចស្វែងយល់អំពីទស្សនៈ ដែលមានលក្ខណៈចម្រុះ, ងាយស្រួលសួរសំណួរ និងទទួលបានការយល់ដឹងកាន់តែស៊ីជម្រៅ។ ការផ្លាស់ប្ដូរគំនិតនេះ គឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះ នៃការត្រិះរិះពិចារណា ព្រោះវាអនុញ្ញាតឱ្យអ្នក វាយតម្លៃលើព័ត៌មានបានច្រើនជ្រុង និងជំរុញឱ្យអ្នកចង់សិក្សារៀនសូត្រអំពីចំណេះដឹងថ្មីៗបន្ថែម។

៦. អនុវត្តឱ្យបានទៀងទាត់ ៖ ការអនុវត្តចំណេះដឹង និងគំនិត ដែលអ្នកទទួលបាន ពីមិត្តភក្ដិ ថ្នាក់ដឹកនាំ ឬអ្នកណែនាំបានជាប់ជាប្រចាំ នឹងធ្វើឱ្យអ្នកមានចំណេះដឹង និងបទពិសោធន៍កាន់តែទូលំទូលាយ។ ប្រភពនៃចំណេះដឹងនេះ នឹងធ្វើឱ្យអ្នកមានភាពប៉ិនប្រសប់ក្នុងការវិភាគព័ត៌មាន និងវិនិច្ឆ័យលើរឿង ព្រឹត្តិការណ៍ ឬហេតុការណ៍ ដោយប្រើហេតុផល៕