មានទម្លាប់ជាច្រើន ដែលរួមចំណែក ធ្វើឱ្យសុខភាពខួរក្បាលចុះខ្សោយ ប៉ុន្តែសកម្មភាព ៤ ដែលមានដូចជា ការអង្គុយច្រើនពេក កង្វះទំនាក់ទំនងសង្គម គេងមិនគ្រប់គ្រាន់ និងភាពតានតឹងរ៉ាំរ៉ៃ គឺមានឥទ្ធិពលខ្លាំងបំផុត។ នេះជាការលើកឡើងរបស់ លោក Rudolph Tanzi នាយកផ្នែកស្រាវជ្រាវហ្សែន និងការវិវត្តន៍វ័យ និងជាសហនាយកនៃមជ្ឈមណ្ឌល McCance សម្រាប់សុខភាពខួរក្បាល នៅ Massachusetts General Hospital ។

១. ការអង្គុយច្រើនពេក ៖ ជាមធ្យម មនុស្សពេញវ័យ អង្គុយរយៈពេល ប្រាំមួយម៉ោងកន្លះក្នុងមួយថ្ងៃ ហើយការអង្គុយយូរបែបនេះ មានឥទ្ធិពលវិជ្ជមានខ្លាំងចំពោះខួរក្បាលរបស់មនុស្ស។ យោងតាមការសិក្សានៅឆ្នាំ២០១៨ បានរកឃើញថា​ ការអង្គុយយូរម៉ោង មានទំនាក់ទំនងទៅនឹងការផ្លាស់ប្ដូរផ្នែកខាងក្នុងរបស់ខួរក្បាល ដែលប៉ះពាល់ដល់ការចងចាំ។ អ្នកស្រាវជ្រាវ បានប្រើការស្កែន MRI ដើម្បីមើល MTL (medial temporal lobe) របស់ខួរក្បាល ដែលតំបន់នេះ ជាកន្លែងដែលខួរក្បាល បង្កើតការចងចាំថ្មី សម្រាប់មនុស្សដែលមានអាយុចាប់ពី ៤៥ ទៅ ៧៥ ឆ្នាំ។ ជាលទ្ធផលគេរកឃើញថា អ្នកអង្គុយយូរមាន MTL ស្ដើង ហើយអាចប្រឈមនឹងការចុះខ្សោយនៃមុខងារយល់ដឹងរបស់ខួរក្បាល និងជំងឺវង្វេង។

ដំណោះស្រាយ ៖ លោក Tanzi បានណែនាំឱ្យឆ្លៀតធ្វើចលនា បន្ទាប់ពីអ្នកអង្គុយបាន ១៥ ទៅ ៣០នាទី។ ការធ្វើចលនានោះអាចជា ការក្រោកឈរពត់ខ្លួន ការលុតជង្គង់ ឬដើរជាដើម។

២. កង្វះទំនាក់ទំនងសង្គម ៖ ភាពឯកា ត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹងជំងឺបាក់ទឹកចិត្ត និងហានិភ័យនៃជំងឺភ្លេចភ្លាំង ហើយអាចបង្កើនល្បឿននៃការធ្លាក់ចុះមុខងារយល់ដឹងរបស់ខួរក្បាល។ ការសិក្សានៅខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២១ នៅក្នុង The Journals of Gerontology: Series B បានរកឃើញថា មនុស្សមិនសូវមានសកម្មភាពក្នុងសង្គមបាត់បង់ធាតុពណ៌ប្រផះរបស់ខួរក្បាលយ៉ាងច្រើន ដែលនេះគឺជាស្រទាប់ដែលដំណើរការព័ត៌មាន។

ដំណោះស្រាយ ៖ លោក Tanzi បានលើកឡើងថា អ្នកមិនចាំបាច់មានទំនាក់ទំនងជាមួយមនុស្សច្រើននាក់ ដើម្បីទាញ​ប្រយោជន៍សម្រាប់ខួរក្បាលរបស់អ្នកនោះទេ។ ការមានមិត្តភក្តិ​ ដែលអាចចែករំលែកអ្វីៗ ដែលអ្នកចង់និយាយចេញមកគឺគ្រប់គ្រាន់ហើយ ប៉ុន្តែត្រូវមានការសន្ទនាជាទៀងទាត់។ លោកបន្តថា មនុស្សគ្រប់គ្នា គឺចង់បានទំនាក់ទំនង ដែលមានន័យ និងលើកទឹកចិត្ត ហេតុនេះ ជ្រើសរើសដៃគូទំនាក់ទំនាក់ទំនង ដែលបារម្ភ និងយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះអ្នកពិតប្រាកដ។

៣. គេងមិនគ្រប់គ្រាន់ ៖ យោងតាម CDC បានឱ្យដឹងថា មួយភាគបី នៃមនុស្សពេញវ័យ មិនបានគេង ៧ ទៅ ៨ម៉ោង ដូចដែលបានណែនាំរបស់អ្នកជំនាញនោះទេ។ ការស្រាវជ្រាវនៅក្នុងខែ ធ្នូ ឆ្នាំ២០១៨ រកឃើញថា មុខងារនៃការយល់ដឹងរបស់ខួរក្បាល ដូចជា ការចងចាំ ការគិតប្រកបដោយហេតុផល និងការដោះស្រាយបញ្ហា នឹងធ្លាក់ចុះ នៅពេលដែលមនុស្សគេងតិចជាង ៧ម៉ោង។

ដំណោះស្រាយ៖ អ្នកជំនាញលើកឡើងថា វិធីដ៏ល្អគឺ ចូលគេងលឿនជាងធម្មតាមួយម៉ោង។ សកម្មភាពនេះ នឹងការពារអ្នកពីការគេងយប់ជ្រៅ ផ្ដល់ពេលវេលាបន្ថែលដល់ខួរក្បាល និងរាងកាយសម្រាកបានគ្រប់គ្រាន់។ ក្រោយពីភ្ញាក់ពីដំណេក គឺទុកពេលបន្តិចឱ្យផ្លូវចិត្ត និងស្មារតីបានសម្រាក។ វិធីដែលជំរុញឱ្យចូលគេងបានឆាប់រហ័ស គឺព្យាយាមអានសៀវភៅ ហើយជៀសវៀងការមើលទូរទស្សន៍ និងកុំព្យូទ័រជាដើម។

៤. ភាពតានតឹងរ៉ាំរ៉ៃ ៖ បញ្ហាស្ត្រេសរ៉ាំរ៉ៃ អាចសម្លាប់កោសិកាខួរក្បាល និងបង្រួម Cortex ផ្នែកខាងមុខ ដែលជាតំបន់ទទួលខុសត្រូវចំពោះការចងចាំ និងការរៀនសូត្រ។ កត្តាសំខាន់ ដែលបង្កើតអារម្មណ៍អារម្មណ៍តានតឹង​ គឺផ្នត់គំនិត នៃការរំពឹងទុកខ្ពស់ ដែលធ្វើឱ្យមានប្រតិកម្មអវិជ្ជមាន។

ដំណោះស្រាយ ៖ លោក Tanzi បានផ្ដល់មតិថា «នៅពេលដែលអ្នកមានអារម្មណ៍ថា ហៀបនឹងខឹង សូមដកដង្ហើមវែងៗ ដើម្បីបន្ធូរអារម្មណ៍ និងព្យាយាមធ្វើឱ្យចិត្តស្ងប់។» លោកបន្ថែមថា «សូមគ្រប់គ្រងភាពតានតឹងខ្លួនឯង មុនពេលភាពតានតឹងគ្រប់គ្រងអ្នក»៕