ព្រឹត្តិការណ៍ព័ត៌មាន
ចំណេះជីវិត
ជំនាញ
យុវជនឆ្នើម
អប់រំកុមារតូច
ព័ត៌មានអាហារូបករណ៍
មាតិកាឌីជីថល
អនាគត
ពន្លកបៃតង
កម្ពុជា 360°
ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ ជាពិធីបុណ្យប្រពៃណីជាតិដ៏ធំមួយ ដែលប្រជាជនខ្មែរទូទាំងប្រទេសតែងតែប្រារព្ធធ្វើជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ អ្នកជំនាញវប្បធម៌បញ្ជាក់ថា ជាកំណត់សម្គាល់ទូទៅ ការប្រារព្ធពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ គឺជារឿងដំណើរផ្ដាច់ឆ្នាំចាស់ផ្លាស់ប្ដូរឆ្នាំថ្មី ដែលជនជាតិខ្មែរធ្វើឡើងដើម្បីឆ្លងពីពេលមួយទៅពេលមួយ ប៉ុន្តែពិធីបុណ្យនេះ បានបង្កប់លក្ខណៈពិសេសមួយចំនួនទៀត ដែលក្នុងនាមជាជនជាតិខ្មែរ ត្រូវស្វែងយល់ និងបន្តថែរក្សា។
ទំនៀមពិធីចូលឆ្នាំ តែប្រព្រឹត្តទៅចំនួន ៣ ថ្ងៃ ដោយថ្ងៃដំបូងជាថ្ងៃមហាសង្ក្រាន្ត, ថ្ងៃទី២ ជាថ្ងៃវនបត, ថ្ងៃទី៣ ជាថ្ងៃឡើងស័ក។ រីឯការកំណត់ខែ ថ្ងៃ ម៉ោង នាទីដែលឆ្នាំចាស់ត្រូវផុតកំណត់ ហើយទេព្តាឆ្នាំថ្មីត្រូវចុះមកទទួលតំណែងពីទេព្តាឆ្នាំចាស់នោះ គេអាចដឹងបានដោយប្រើក្បួនហោរាសាស្ត្របុរាណ គឺក្បួនមហាសង្ក្រាន្ត។
យោងតាមឯកសាររបស់ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ ចាប់ពីត្រឹមសម័យក្រុងនគរធំឡើងទៅ ខ្មែរយើងប្រើចន្ទគតិ (វិធីដើរនៃព្រះចន្ទ) ទើបកំណត់យកខែមិគសិរជាខែចូលឆ្នាំ ហើយជាខែទី១ ខណៈខែកក្តិក ជាខែទី១២។ លុះក្រោយមកទើបគេនិយមប្រើសុរិយគតិ (វិធីដើរនៃព្រះអាទិត្យ) ជាសំខាន់វិញ ហើយកំណត់ចូលឆ្នាំក្នុងខែចែត្រ (ខែទី៥) ដែលជាឆ្នាំកំណត់ព្រះអាទិត្យចូលកាន់មេរាសី ហើយថ្ងៃចូលឆ្នាំរមែងត្រូវលើថ្ងៃទី១៣ នៃខែមេសា (ចែត្រ) រៀងរាល់ឆ្នាំ ប៉ុន្តែយូរៗទៅមានភ្លាត់ម្តងៗ ចូលឆ្នាំក្នុងថ្ងៃទី១៤ ក៏មានខ្លះដែរ។ មហាសង្ក្រាន្តដែលប្រើរបៀបគន់គូរតាមសុរិយគតិមានឈ្មោះថា «សាមញ្ញសង្ក្រាន្ត» (ព្រះអាទិត្យដើរត្រង់ពីលើក្បាលជាសង្ក្រាន្ត)។
លោក ជី រដ្ឋា ប្រធានមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវវប្បធម៌ និងនវានុវត្តន៍ នៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ បានបញ្ជាក់ប្រាប់ AMS Education ថា ចំពោះពេលវេលាចូលឆ្នាំ បើយើងទៅមើលឯកសារផ្សេងៗពីសម័យបុរាណមក យើងមានភស្ដុតាងខ្លះៗហើយ។ ឧទាហរណ៍ ភស្តុតាងលោកជី តាខ្វាន់ ដែលមកស្រុកខ្មែរ ឆ្នាំ១២៩៦ ហើយត្រឡប់ទៅវិញនៅឆ្នាំ១២៩៧ ប៉ុន្តែពេលត្រឡប់ទៅវិញ ជី តាខ្វាន់ មានឯកសារ ដោយលោកបានសរសេរកំណត់ហេតុអំពីស្រុកខ្មែរ ហើយនៅក្នុងកំណត់ហេតុនោះ គាត់និយាយអំពីរឿងប្រតិទិនខ្មែរ។ ដោយគាត់សរសេរថា ខែកក្តិក គឺជាខែទី១ ហើយប្រតិទិននេះ ដូចគ្នាទៅនឹង ប្រតិទិនរបស់ស្រុកឥណ្ឌាភាគខាងត្បូងដែរ។
ទិដ្ឋភាពទូទៅ នៃការរៀបចំពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ
លោក ជី រដ្ឋា មានប្រសាសន៍ថា មុនពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំចូលមកដល់ យើងត្រូវសម្អាត តុបតែងផ្ទះ តុបតែងវត្តអារាម តុបតែងទីធ្លាសាធារណៈផ្សេងៗ បូកទាំងខ្ទមអ្នកតាមផង។ ក្រៅពីនោះ យើងត្រូវត្រៀម គ្រឿងរន្តាប់ទទួលទេវតា ដែលមានផ្លែឈើ ផ្កា ធូប ទាន ដើម្បីអុច ទទួលទេវតា។ ខណៈនៅខាងមុខខ្ទមអ្នកតា ក៏គេមានរៀបចំខ្លះដែរ ជាពិសេស សំណែមសម្រាប់អ្នកតា ក្រៅពីហ្នឹង យើងមានរៀបចំចង្ហាន់ ប្រគេនព្រះសង្ឃ និមន្តព្រះសង្ឃបង្សុកូល ជូនញាតិសន្តាន ដែលបានចែកឋានទៅ។
ថ្ងៃទី ១ ៖ គេយកចង្ហាន់ទៅប្រគេនព្រះសង្ឃនៅវត្ត ។ ពេលល្ងាចគេនាំគ្នាជញ្ជូនខ្សាច់សាង វាលុកចេតិយ នៅជុំវិញព្រះវិហារ ឬនៅជុំវិញដើមពោធិណាមួយនៅក្នុងវត្តនោះ ។ នៅពេលព្រលប់ គេប្រគេនភេសជ្ជៈដល់ព្រះសង្ឃ និមន្តព្រះសង្ឃចម្រើនព្រះបរិត្ត និងសម្តែងធម្មទេសនា ។
ថ្ងៃទី ២ ៖ កូនចៅជូនសំលៀកបំពាក់ នំចំណី លុយកាក់ ដល់អ្នកមានគុណ មានឪពុកម្តាយ ជីដូនជីតា ជាដើម។ ជួនកាលគេធ្វើទាន ដល់មនុស្សបម្រើ ឬអ្នកក្រីក្រទៀតផង។ ពេលរសៀល គេនាំគ្នាទៅពូនភ្នំខ្សាច់ទៀត ហើយសូត្រធម៌អធិដ្ឋានភ្នំខ្សាច់ដែលគេសន្មត់ទុកដូចចូឡាមនីចេតិយ ហើយនិមន្តព្រះសង្ឃបង្សុកូលចេតិយបញ្ជូនមគ្គផលដល់វិញ្ញាណក្ខន្ធបងប្អូន ដែលបានស្លាប់ទៅ។ បើតាមការបញ្ជាក់របស់លោក ជី រដ្ឋា ការពូនភ្នំខ្សាច់នេះ គឺមាន ២ធំៗ ៖ ទី១ ពូននៅវត្ត ដែលជាការពូនភ្នំខ្សាច់ធំ ហើយត្រូវបានគេពូនរួមគ្នា, ទី២ នៅតំបន់ខ្លះ គេពូននៅតាមផ្ទះ ជាភ្នំខ្សាច់តូចៗ។
ថ្ងៃទី ៣ គឺជាថ្ងៃចុងក្រោយ និងជាថ្ងៃសំខាន់ រួមមាន ការផ្សឹកភ្នំខ្សាច់ ការស្រង់ព្រះ ស្រង់ទឹកព្រះពុទ្ធរូប ហើយក៏មានកន្លែងខ្លះ ស្រង់ទឹកជូនព្រះសង្ឃដែរ បន្ទាប់ពីស្រង់ទឹកនៅវត្តហើយ គេត្រឡប់មកភូមិវិញ ស្រង់ទឹកជូនចាស់ៗ ជូនជីដូនជីតា ឪពុកម្ដាយ ជូនជាសំលៀកបំពាក់ថ្មី ជូនជាម្ហូបអាហារទៅគាត់។ ក្រៅពីនេះ យើងនៅមានកិច្ចច្រើនទៀត ទាក់ទងនឹងល្បែងកម្សាន្ត ដូចជា លេងល្បែងរបាំជាដើម។
ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ តំបន់ខ្លះមានការឆ្លងឆ្នាំ២ដង
តាមរយៈការចុះសិក្សាស្រាវជ្រាវ អំពីពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែររបស់ក្រសួងវប្បធម៌ គេបានរកឃើញថា នៅតាមទីកន្លែង ឬតំបន់ខ្លះ ក្រោយពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំជាប្រពៃណីរយៈពេល៣ថ្ងៃនោះ គឺនៅមិនទាន់ចប់ទេ គឺគេនៅបន្តជួបជុំ និងលេងល្បែងរបាំ ធម្មតា។
លោក ជី រដ្ឋា មានប្រសាសន៍ថា តាមការបញ្ជាក់របស់អ្នកស្រុក ការឆ្លងឆ្នាំថ្ងៃទី៣ នៅវត្តអារាមនោះ ចំពោះពួកគាត់ មិនទាន់ចប់ជាស្ថាពរទេ ហើយការឆ្លងនៅវត្តនោះ ពួកគាត់ចាត់ទុកថា ជាការឆ្លងសម្រាល។ ទាល់តែគាត់ធ្វើកិច្ចមួយទៀត ហៅថា ឆ្លងសម្រេច រួចរាល់ ទើបចប់ជាស្ថាពរ។ ចំពោះពេលវេលា ដែលត្រូវធ្វើកិច្ចឆ្លងសម្រេចនោះ គឺខុសគ្នា ពីភូមិមួយទៅភូមិមួយ។ ដោយតំបន់ខ្លះ អាចធ្វើបុណ្យឆ្លងសម្រេចមានរយៈពេល ៣ថ្ងៃក្រោយចូលឆ្នាំ តំបន់ខ្លះ ១សប្ដាហ៍ក្រោយចូលឆ្នាំ និងតំបន់ខ្លះទៀត ២សប្ដាហ៍ក្រោយចូលឆ្នាំ ទៅតាមទម្លាប់របស់អ្នកស្រុករៀងខ្លួន។
បើតាមការបញ្ជាក់របស់លោក ជី រដ្ឋា ចំពោះអ្នកស្រុក ការឆ្លងឆ្នាំសម្រេច គឺជាការឆ្លងឆ្នាំស្រូវ ព្រោះមុខរបររបស់អ្នកស្រុកពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការដាំដុះដំណាំស្រូវ ដូច្នេះ ការឆ្លងសម្រេចរបស់គាត់ គឺឆ្លងឆ្នាំស្រូវ ឬឆ្លងវដ្តស្រូវ។ វាគឺជាការចប់រដូវ ធ្វើស្រែចាស់ ហើយបន្ទាប់ពីចូលឆ្នាំ គឺជាការបើករដូវធ្វើស្រែថ្មី ដូច្នេះយើងអាចមើលដឹងថា កិច្ចដែលពួកគាត់រៀបចំ សម្រាប់ឆ្លងសម្រេច គឺធ្វើនៅខ្ទមអ្នកតា តាមភូមិនីមួយៗ។ “ចំពោះរឿងស្រូវនេះ អមនុស្សសំខាន់ ដែលទាក់ទងនឹងរឿងស្រូវនេះ គឺ អ្នកតា ដែលគាត់ជាអមនុស្ស ដែលទាក់ទងនឹងរឿងកសិកម្ម និងរឿងសុំឱ្យមានទឹកភ្លៀង”។
អត្ថន័យ ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ
លោក ជី រដ្ឋា បញ្ជាក់ថា ប្រសិនបើយើងពិនិត្យឱ្យបានល្អិតល្អន់ អំពីការរៀបចំពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរទាំងមូល យើងឃើញមានអត្ថន័យ ២យ៉ាង។ ន័យទី១ គឺការចូលឆ្នាំ ដែលជាការឆ្លងវដ្ត ១២ខែ ដែលបញ្ចប់ត្រឹមថ្ងៃទី៣ នៃពិធីចូលឆ្នាំខ្មែរ តាមប្រតិទិន និងតាមមហាសង្ក្រាន្តត ថ្ងៃទី៣ គេហៅថា ថ្ងៃឡើងស័ក ឬថ្ងៃឆ្លងឆ្នាំបញ្ចប់។ រីឯន័យទី២ វិញ គឺជាការចូលឆ្នាំនៃវដ្តស្រូវ ដែលបញ្ចប់ ដោយកិច្ចដែលគេធ្វើនៅខ្ទមអ្នកតា ទៅតាមពេលវេលា ដែលស្រុកកំណត់រៀងៗខ្លួន។ ខណៈការប្រារព្ធ បុណ្យសម្រេច ឬចូលឆ្នាំនៃវដ្តស្រូវនេះ មិនប៉ះពាល់ដល់ជីវភាពប្រចាំថ្ងៃអ្នកស្រុកនោះទេ ព្រោះមុខរបរគាត់គឺ ការធ្វើស្រែនេះតែម្ដង។
តើពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ អាចជួយរក្សាអត្តសញ្ញាណជាតិយ៉ាងដូចម្តេច?
ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំ បានបញ្ចូលនូវអត្តសញ្ញាណខ្មែរជាច្រើនតាមរយៈប្រពៃណី ទំនៀមទម្លាប់ សកម្មភាពជាកិច្ច ជាពិធី និងការលេងល្បែងប្រជាប្រិយ ដូចជា ចោលឈូង ទាញព្រ័ត្រ បោះអង្គញ់ និងល្បែងរបាំជាច្រើនទៀត។ នៅពេលដែលបង្ហាញល្បែងរបាំ ជាប្រពៃណី ដែលយើងធ្លាប់អនុវត្តតាំងពីដូនតាមក គេនឹងស្គាល់ថា ពិធីចូលឆ្នាំនេះ ជាពិធីចូលឆ្នាំរបស់ខ្មែរ។ “ហេតុនេះ អ្នកជំនាន់ក្រោយ ជាពិសេស គឺយុវជន និងប្រជាជនខ្មែរបច្ចុប្បន្ន ត្រូវរក្សា កុំឱ្យបាត់បង់ល្បែងរបាំទាំងអស់ហ្នឹង ចេញពីទំនៀមទម្លាប់ ប្រពៃណីចូលឆ្នាំ កាលណា វាបាត់ នឹងធ្វើឱ្យមានបញ្ហាអត្តសញ្ញាណ” នេះបើតាមការបញ្ជាក់របស់លោក ជី រដ្ឋា។
ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ និងបុណ្យចូលឆ្នាំរបស់ប្រទេសមួយចំនួននៅអាស៊ី
ជាការកត់សម្គាល់គេសង្កេតឃើញថា មានប្រទេសជាច្រើននៅតំបន់អាស៊ី ដូចជាភូមា ថៃ នេប៉ាល់ ឥណ្ឌាភាគខាងត្បូង និងតំបន់មួយចំនួនទៀត បានប្រារព្ធពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំរបស់ខ្លួននៅក្នុងខែនេះជាមួយប្រទេសកម្ពុជាដែរ បើតាមប្រសាសន៍របស់លោក ជី រដ្ឋា ការជ្រើសរើសខែឆ្នាំដើម្បីប្រារព្ធពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំនេះ គឺទទួលឥទ្ធិពលពីឥណ្ឌា ហេតុនេះហើយ មិនមានប្រទេសណាមួយ ក្នុងចំណោមប្រទេសដែលទទួលឥទ្ធិពលនេះ មានវប្បធម៌ដាច់ដោយឡែកទាំងស្រុង ១០០ភាគរយនោះទេ។
តែយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មានកន្លែងខ្លះ ដាច់ដោយឡែកពីគ្នាដែរ ហើយកន្លែងដាច់ដោយឡែកពីគ្នានោះ គឺជាអត្តសញ្ញាណ របស់ជាតិសាសន៍នីមួយៗតែម្ដង។ ឧទាហរណ៍ ជាក់ស្ដែង ម៉ុងសាយ គឺជាអត្តសញ្ញាណដាច់ដោយឡែករបស់ចិន រីឯខ្មែរយើង គឺរបាំត្រុដិ ជាអត្តសញ្ញាណមួយរបស់ខ្មែរ ដែលមិនដូចជាតិសាសន៍ដទៃទាល់តែសោះ៕
