នៅពេលមនុស្សម្នាក់មានចំណេះដឹងហិរញ្ញវត្ថុមានន័យថា គាត់មានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រងលុយសម្រាប់ខ្លួនឯង និងក្រុមគ្រួសាររបស់គាត់។ ចំណេះដឹងហិរញ្ញវត្ថុមានសារសំខាន់ខ្លាំង សម្រាប់ការរស់នៅសម័យទំនើប ព្រោះវានឹងធ្វើឱ្យមនុស្សយល់អំពីរបៀបគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុដោយភាពវៃឆ្លាត តាមរយៈការសន្សំ ការវិនិយោគ ការស្វែងយល់ពីបំណុល និងការមានផែនការហិរញ្ញវត្ថុច្បាស់លាស់សម្រាប់អនាគត។

ស្វែងយល់ពី ចំណេះដឹងហិរញ្ញវត្ថុ (Financial Literacy)

យោងតាមគេហទំព័រ Investopedia បានឱ្យនិយមន័យ ចំណេះដឹងហិរញ្ញវត្ថុ (Financial Literacy) ថា ជាសមត្ថភាព និងជំនាញនៃការយល់ដឹងអំពីលុយរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ ដែលមានការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុ និងធនធាន រួមទាំងការវិនិយោគសម្រាប់អនាគត ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ចំណេះដឹងហិរញ្ញវត្ថុ គឺជាការយល់ពីមូលដ្ឋានគ្រឹះ នៃទំនាក់ទំនងរវាងមនុស្ស និងលុយ ដែលទាមទារឱ្យមនុស្សបន្តសិក្សាស្វែងយល់ពីវាពេញមួយជីវិត។

ការយល់ច្បាស់ពីចំណេះដឹងហិរញ្ញវត្ថុ (Financial Literacy) គឺជាគន្លឹះ ដែលធ្វើឱ្យមនុស្សអាចសម្រេចគោលដៅហិរញ្ញវត្ថុផ្ទាល់ខ្លួន ហើយដើមទន់នៃចំណេះដឹងនេះ អនុញ្ញាតឱ្យគេចេះសន្សំប្រាក់ សម្រាប់ជីវិតក្រោយចូលនិវត្តន៍ ទិញផ្ទះថ្មី ទិញអចលនទ្រព្យ ឬសម្រេចផែនការសិក្សាសម្រាប់កូនជាដើម។

សារៈសំខាន់នៃចំណេះដឹងហិរញ្ញវត្ថុ (Financial Literacy)

គ្រប់ទិដ្ឋភាពនៃជីវិតរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ គឺទទួលឥទ្ធិពលពីលុយ។ ការចំណាយលើថ្លៃម្ហូបអាហារ សំលៀកបំពាក់ ថ្នាំសង្កូវ ថ្លៃសិក្សា ថ្លៃផ្ទះ ថ្លៃធ្វើដំណើរ រួមទាំងថ្លៃវិក្កយបត្ររាប់រយមុខទៀត សុទ្ធតែត្រូវការលុយដើម្បីទូទាត់។ ហេតុនេះ ពេលមានមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃចំណេះដឹងហិរញ្ញវត្ថុ អ្នកនឹងមានលទ្ធភាពចែងចែកការចំណាយប្រចាំថ្ងៃបានល្អជាងអ្នកដទៃ។ លើសពីនេះ អ្នកនឹងដឹងអំពីរបៀបចាយវាយបានត្រឹមត្រូវ ដូចជាការចៀសវៀងបំណុល ដែលកើតឡើងនៅពេលប្រើកាតឥណទាន និងការបង់រំលោះរបស់មិនចាំបាច់ជាដើម បន្ទាប់មកអ្នកអាចប្រើលុយដែលសល់ពីការចំណាយចាំបាច់ ដើម្បីសន្សំ ឬវិនិយោគជំនួសវិញ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ប្រសិនបើមនុស្សមិនមានចំណេះដឹងហិរញ្ញវត្ថុទេ ភាគរយនៃការសម្រេចចិត្តមិនត្រឹមត្រូវពាក់ព័ន្ធនឹងការសន្សំ ឬវិនិយោគក៏ខ្ពស់ផងដែរ។

ចំណុចដែល​សំខាន់បំផុតនៃចំណេះដឹងហិរញ្ញវត្ថុ (Financial Literacy) នឹងជួយអ្នកឱ្យឆ្លងកាត់ហានិភ័យ ឬគ្រោះថ្នាក់ដោយចៃដន្យណាមួយនាពេលអនាគតដែលមិនអាចព្យាករណ៍បាន ដូចជាការសង្គ្រោះបន្ទាន់ផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ ឬហានិភ័យនៃការបាត់បង់ការងារភ្លាមៗជាដើម។

វិធីពង្រឹងចំណេះដឹងហិរញ្ញវត្ថុ (Financial Literacy)

ដើម្បីអភិវឌ្ឍចំណេះដឹងហិរញ្ញវត្ថុ (Financial Literacy) ទាមទារឱ្យអ្នករៀនអំពីគន្លឹះសំខាន់ៗទាក់ទងនឹងលំហូរសាច់ប្រាក់ ដែលមានដូចជា ការគ្រប់គ្រងការចំណាយ និងបំណុល ព្រមទាំងយល់ពីប្រភេទនៃកម្ចី និងការវិនិយោគផងដែរ បន្ទាប់មកអ្នកត្រូវអនុវត្តចំណេះដឹងទាំងនេះក្នុងជីវិតជាក់ស្ដែងឱ្យបានខ្ជាប់ខ្ជួន។

យោងតាមគេហទំព័រ Skills You Need មានវិធីចំនួន ៦ ក្នុងការពង្រឹងសមត្ថភាពគ្រប់គ្រងលុយ និងចំណេះដឹងហិរញ្ញវត្ថុ៖

១. បង្កើតគម្រោងចំណាយ (Budget plan) ៖ នៅពេលអ្នកមានផែនការចំណាយជាក់លាក់ អ្នកអាចចាយទៅតាមផែនការដែលបានកំណត់ ហើយអាចសន្សំបន្ថែម ដើម្បីការពារខ្លួនក្នុងករណីមានបញ្ហាបន្ទាន់ ។ បើគ្មានផែនការចំណាយទេ អ្នកមិនអាចគ្រប់គ្រងចំណូលរបស់អ្នកដែល​មាននោះទេ ហើយជាលទ្ធផលអ្នកនឹងចាយលើសពីចំណូលដែលអ្នកទទួលបាន។ ចំណុចនេះបង្ករឱ្យមានហានិភ័យខ្ពស់ ប្រសិនបើអ្នកជួបបញ្ហាផ្សេងៗ ហើយត្រូវការលុយដោះស្រាយបន្ទាន់។

ដើម្បីបង្កើតផែនការចំណាយ ជាដំបូងអ្នកត្រូវដឹងពីប្រាក់ចំណូលខ្លួនឯងជាមុនសិន បន្ទាប់មកត្រូវកំណត់អំពីការចំណាយប្រចាំថ្ងៃ ដូចជា ថ្លៃម្ហូបអាហារ ថ្លៃបន្ទប់ជួល ថ្លៃទឹកភ្លើង និងសំរាម ព្រមទាំងវិក្កយបត្រសំខាន់ៗមួយចំនួនទៀត ។ ក្រោយដឹងពីទំហំការចំណាយចំបាច់ ត្រូវប្រាកដខ្លួនឯងថា អ្នកមានផែនការសន្សំច្បាស់លាស់ (រយៈពេលខ្លី និងរយៈពេលវែង) លើសពីនេះ ក្នុងដំណើរការសន្សំ អ្នកចាំបាច់ត្រូវអនុវត្តឱ្យបានខ្ជាប់ខ្ជួនតាមផែនការនេះ។

២. ដឹងពិន្ទុឥណទានខ្លួនឯង (Credit score) ៖ នៅពេលអ្នកប្រើកាតឥណទានទិញទំនិញ ឬទូទាត់វក្ក័យបត្រផ្សេងៗ ហើយសងកម្ចីរបស់គេទាន់ពេលវេលា អ្នកនឹងមានប្រវត្តិឥណទានល្អ ព្រមទាំងទទួលបានពិន្ទុឥណទានខ្ពស់ផងដែរ ។ លទ្ធផលនៃពិន្ទុឥណទាន បង្ហាញពីសុខភាពហិរញ្ញវត្ថុរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ កាលបើមានពិន្ទុខ្ពស់ គេក៏ងាយស្រួលខ្ចីប្រាក់ក្នុងករណីបន្ទាន់ណាមួយ។ លើសពីនេះ នៅពេលដឹងពីពិន្ទុឥណទាន និងរបាយការណ៍ឥណទានខ្លួនឯងច្បាស់ គេក៏យល់ស្ថានភាពហិរញ្ញវត្ថុផ្ទាល់ខ្លួនផងដែរ។ ដូច្នេះករណីទទួលបានពិន្ទុទាប គេអាចកែតម្រូវទម្លាប់ចាយវាយបានភ្លាមៗ។

៣. បង្កើតគណនីសន្សំ ៖ ការបង្កើតគណនីសន្សំ គឺមធ្យោបាយល្អបំផុតមួយ ក្នុងការសន្សំប្រាក់ ព្រោះវាផ្ដល់ទាំងការប្រាក់ ទាំងសុវត្ថិភាព និងការធានារ៉ាប់រង។ ហេតុនេះ អ្នកមិនចាំបាច់ព្រួយបារម្ភអំពីហានិភ័យ ដែលនាំឱ្យបាត់បង់ប្រាក់នោះទេ។ លើសពីនេះ វាធ្វើឱ្យការទូទាត់វិក្កយបត្ររបស់អ្នកកាន់តែងាយស្រួល លឿន និងរហ័សជាងមុន ខណៈដែលកាត ATM អាចចល័តបានគ្រប់កន្លែង ហើយងាយជាងការទុកលុយតាមកាបូប។

៤. យល់ពីប្រភេទនៃកម្ចី ៖ ជីវិតដែលមានសេរីភាពហិរញ្ញវត្ថុ និងគ្មានបំណុលគឺជាបំណងប្រាថ្នាដែលមនុស្សគ្រប់គ្នាប្រាថ្នាចង់បាន ហើយវាពិតជាមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការយល់អំពីសារៈប្រយោជន៍ នៃប្រភេទបំណុល ឬកម្ចី ដើម្បីមានលទ្ធភាពសងបំណុលប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ មានមធ្យោបាយចំនួន ២ដែលអ្នកអាចសងកម្ចីបានលឿននិងមានប្រសិទ្ធភាពបំផុត ទី១ គឺត្រូវសងកំណត់ពីបំណុលដែលបានអត្រាការប្រាក់ខ្ពស់ជាងគេ ហើយដោះបំណុលប្រភេទនេះមុនគេ។ ទី២ ត្រូវសងបំណុលតូចតាយឱ្យអស់ បន្ទាប់មកចាំផ្ដោតលើការដោះបំណុលធំៗ។

៥. រៀបចំផែនការអនាគត (ការចូលនិវត្តន៍) ៖ ការចូលនិវត្តន៍ គឺជារឿងដែលមនុស្សគ្រប់គ្នាត្រូវជួប ហើយវាជាចំណុចសំខាន់ ដែលយើងម្នាក់ៗត្រូវគិតគូ។ រឿងដំបូងសម្រាប់ផែនការចូលនិវត្តន៍ គឺត្រូវគិតពីអាយុ និងពេលវេលាដែលអ្នកចង់ចូលនិវត្តន៍។ បន្ទាប់មក ត្រូវគិតពីតម្រូវការចាំបាច់ក្រោយការចូលនិវត្តន៍របស់អ្នក ដែលមានដូចជា វិក្កយបត្រប្រចាំខែ ថ្លៃព្យាបាលជំងឺ និងការចំណាយប្រចាំថ្ងៃជាដើម។ រួចត្រូវគណនាពីប្រាក់សន្សំ និងទំហំនៃការវិនិយោគរបស់អ្នកចាប់ពីពេលដែលអ្នករៀបផែនការ ដើម្បីឱ្យឆ្លើយតបនឹងតម្រូវការដែលបានកំណត់ក្រោយចូលនិវត្តន៍។

៦. កាត់បន្ថយចំណាយ ៖ ប្រសិនបើអ្នកតាំងចិត្តថាសន្សំប្រាក់ អ្នកមានជម្រើសពីរ ទី១ ធ្វើការបន្ថែម ទី២ កាត់បន្ថយការចំណាយ។ យ៉ាងណាមិញ ការចំណាយនឹងត្រូវបានកាត់បន្ថយល្គឹកណាអ្នកចេះកំណត់តម្រូវ​ការចាំបាច់ ហើយទិញវាដោយមានការប្រុងប្រយ័ត្ន។ ឧទាហរណ៍៖ ករណីដែលអ្នកចង់ទិញរបស់ពីរក្នុងពេលតែមួយ ហើយចង់សន្សំលុយផងដែរ អ្នកត្រូវកំណត់ថា តើរបស់មួយណាចាំបាច់ជាង ហើយទិញរបស់នោះមុនគេ។ នៅពេលបើកប្រាក់ខែ នៅខែបន្ទាប់អ្នកអាចទិញរបស់សំខាន់ទី២ ហេតុនេះអ្នកអាចសន្សំប្រាក់បានច្រើន ព្រមទាំងអាចកាត់បន្ថយការចំណាយបានល្អ។

សរុបមក ចំណេះដឹងហិរញ្ញវត្ថុពិតជាមានសារៈសំខាន់ក្នុងការរស់នៅ ដោយចំណេះដឹងនេះជួយឱ្យមនុស្សចេះគ្រប់គ្រងប្រាក់បានល្អ យល់ពីរបៀបសន្សំ និងវិនិយោគ ព្រមទាំងចេះរៀបចំផែនការសម្រាប់អនាគតផងដែរ៕