ក្នុងឱកាសអញ្ជើញជាអធិបតីភាពបើកពិព័រណ៍ខួប១០០ឆ្នាំនៃបណ្ណសារដ្ឋានជាតិនៃកម្ពុជា នៅព្រឹកថ្ងៃទី៤ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៦ នេះ សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត នាយករដ្ឋមន្ត្រី មានប្រសាសន៍ថា ឯកសារបណ្ណសារ ដែលស្ថិតនៅបណ្ណសារដ្ឋានជាតិ គឺជា «ឫសគល់» ឬ «ឫសកែវ» នៃអត្តសញ្ញាណ និង ចំណេះដឹងជាតិ ដែលតម្រូវឱ្យយើងខិតខំអភិរក្ស ទាំងឯកសាររូបវន្ត និងការធ្វើឌីជីតូបនីយកម្ម, ដើម្បីឱ្យកូនចៅជំនាន់ក្រោយមានមូលដ្ឋានគ្រឹះរឹងមាំក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវ។

សម្តេចធិបតី បានរំលឹកពីការបង្កើតបណ្ណសារដ្ឋានជាតិ ដំបូង ដែលផ្តើមចេញ​ពី​កង្វល់របស់លោក អាល់ប៊ែរ សារ៉ូត៍ (Albert Sarraut) អគ្គទេសាភិបាលឥណ្ឌូ​ចិនបារាំង​សែស ចំពោះគុណភាពឯកសាររដ្ឋបាលដែលកំពុងកើនឡើងជាលំដាប់, ទើបធ្វើឱ្យលោក លើកឡើងនូវកិច្ចការសំខាន់ចំនួន៤ ដែលត្រូវតែធ្វើជាចាំបាច់ ដើម្បីថែរក្សាឯកសារ​រដ្ឋបាល​ទាំងនេះ រួមមាន ទី១. ប្រមូលផ្តុំឯកសារ និង បំផ្លាញឯកសារដែលគ្មានតម្លៃ, ទី២. រក្សាទុក​នូវ​ឯក​សារដែលមានតម្លៃ, ទី៣. បង្កើតអគារពិសេស ដើម្បីរក្សាទុកឯកសារក្នុងលក្ខខណ្ឌ និង បរិស្ថានល្អ និងទី៤. រៀបចំប្រព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់គ្រប់គ្រងឯកសារ ដើម្បីបញ្ចូល​ឯកសារ​ថ្មី​ទៅក្នុងបណ្ណសារដ្ឋាន។ ផ្តើមចេញពីការព្រួយបារម្ភនេះហើយ ទើបធ្វើឱ្យកម្ពុជា​ចាប់ផ្ដើមមានប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង និងថែទាំឯកសារទំនើបបែប​លោក​ខាងលិចនេះឡើង។

យ៉ាងណាក៏ដោយ កម្ពុជាមានប្រពៃណីនៃការកត់ត្រា និងថែរក្សាទុកឯកសាររបស់ខ្លួនតាំងពីយូរណាស់មកហើយ ពោលគឺចាប់តាំងពីមុន​សម័យ​អង្គរ ហើយបុព្វបុរសខ្មែរបានបន្តកេរមរតកដ៏មានតម្លៃនេះរហូតមក។ ភស្តុតាងនៅ​សម័យ​មុនអង្គរ និងសម័យអង្គរ បានឱ្យដឹងថា ប្រជាជនខ្មែរសម័យបុរាណមាន​ប្រពៃ​ណីកត់​ត្រា​នៅលើសម្ភារៈច្រើនប្រភេទ ដូចជា ស្លឹករឹត ក្រាំង និង ផ្នត់ដែលជាក្រាំងធ្វើពីក្រដាសក្រាស់ ស្បែកសត្វ ថ្ម និងលោហៈជាដើម។

សម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត មានប្រសាសន៍ថា ទោះបីជាប្រភេទឯកសារបុរាណ ជាច្រើនបានបាត់បង់ និង ពុកផុយ តាមកត្តាធម្មជាតិ និងកត្តាសង្គ្រាម ក៏កម្ពុជានៅមាន​កេរមរតកឯកសារសំណេរលើថ្ម ជាប្រភេទ «អក្សរថ្ម» ឬ «សិលាចារឹក» ដែលមាន​ចំណាស់យ៉ាងហោចណាស់ចាប់តាំងពីសតវត្សរ៍ទី៥ ឬ អាចមុននោះទៀតផង ហើយក​ម្ពុជា​​ក៏មានចំនួនផ្ទាំងចារឹកច្រើនជាងគេនៅក្នុងតំបន់​អាស៊ីអា​គ្នេយ៍។

ឯកសារដែលត្រូវបានចងក្រង និងរក្សាទុកនៅបណ្ណសារដ្ឋានជាតិ គឺជាប្រភេទឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ និង រាជការ, ឯកសារគតិយុត្ត និង រដ្ឋបាល, ឯកសាររូបថត និង ផែនទី, ឯកសារប្លង់ដី, ឯកសារសេដ្ឋកិច្ច និង សារពើភ័ណ្ឌ, និង ឯកសារសាសនា និង ក្បួនច្បាប់ ដែលត្រូវបានសរសេរជាភាសាខ្មែរបុរាណ ភាសាសំស្ក្រឹត និងភាសាបាលី ជាដើម។

ឯកឧត្តម វង្សី វិស្សុត រដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុកទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រី មានប្រសាសន៍ថា បច្ចុប្បន្នបណ្ណសារដ្ឋានជាតិនៃកម្ពុជាមានរក្សាទុកឯកសារសរុបប្រវែង ២,០០០ ម៉ែត្រលីនេអ៊ែ (២,០០០ ម៉ែត្រ) និងបើគិតជាទំព័រស្មើនឹងប្រមាណ ២០លានទំព័រ ដែលឯកសារខ្លះ គឺជាឯកសារកម្រ និងជាច្បាប់ដើម ដែលមានតម្លៃជាប្រវត្តិសាស្រ្ត និងជាបេតិកភណ្ឌជាតិមិនអាចកាត់ថ្លៃបាន។

បើតាមឯកឧត្តម វង្សី វិស្សុត នៅក្នុងបរិបទរដ្ឋបាលសាធារណៈទំនើប «បណ្ណសារ» មិនមែនគ្រាន់តែជាក្រដាសស្នាម ឬឯកសារចាស់ៗ ដែលត្រូវយកទៅតម្កល់ទុកក្នុងឃ្លាំងនោះឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ «បណ្ណសារ» គឺជា «ការចងចាំ» របស់ជាតិ និងស្ថាប័ន, ជាប្រភពព័ត៌មានដែលអាចទុកចិត្តបាន និងជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏រឹងមាំសម្រាប់ការវិភាគ វាយតម្លៃ និងការសម្រេចចិត្ត ព្រមទាំងជាបទពិសោធសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍប្រទេសជាតិ៕