ការបំពុលខ្យល់បានក្លាយជាបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈដ៏គួរឱ្យព្រួយបារម្ភបំផុតមួយ។ ក្នុងចំណោមសារធាតុបំពុលទាំងអស់ ភាគល្អិតនិចល PM2.5 ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា “ឃាតករលាក់មុខ” ដែលកំពុងគំរាមកំហែងដល់អាយុជីវិតមនុស្សរាប់លាននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។

តើអ្វីទៅជា PM2.5?

PM2.5 គឺជាភាគល្អិតដែលមានទំហំតូចជាងសក់មនុស្សដល់ទៅ ៣០ដង។ ដោយសារទំហំដ៏តូចបំផុតនេះ វាមិនត្រឹមតែអាចចូលទៅក្នុងសួតប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងអាចជ្រាបចូលទៅក្នុង ចរន្តឈាម ដោយផ្ទាល់ បង្កជាជំងឺមហារីក ជំងឺបេះដូង និងរលាកផ្លូវដង្ហើមធ្ងន់ធ្ងរ។

យោងតាមអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) ការបំពុលខ្យល់បណ្តាលឱ្យមនុស្សប្រហែល ៧ លាននាក់ ស្លាប់មុនអាយុជារៀងរាល់ឆ្នាំ។

តើ PM2.5 កើតចេញពីប្រភពណាខ្លះ?

តាមការចេញផ្សាយ​របស់ក្រសួងបរិស្ថាន មានប្រភពចម្បងៗ​ចំនួន៦ ដែលបង្កើត PM2.5 រួមមាន៖

១- វិស័យដឹកជញ្ជូន៖ យានយន្តដែលប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនឌីសែល និងសាំង បញ្ចេញភាគល្អិតល្អិតតាមបំពង់ផ្សែង។ ការកកស្ទះចរាចរណ៍ យានយន្តចាស់ៗ គុណភាពឥន្ធនៈទាប និងបទបញ្ជាបញ្ចេញឧស្ម័នមិនតឹងរ៉ឹង ធ្វើឱ្យ​កម្រិត PM2.5 កើនឡើងខ្លាំងនៅតំបន់ទីក្រុង។ លើសពីនេះ ការពាក់ព័ន្ធនៃសំបកកង់ និងហ្វ្រាំងក៏បង្កើតភាគល្អិតផងដែរ ធ្វើឱ្យ​ផ្លូវធំៗក្លាយជាប្រភពបំពុលថេរ។ សារធាតុគីមីដែលបញ្ចេញរួមមាន Nitrogen Oxides (NOx​) ដែលបង្កឱ្យមានការរលាកសួតខ្លាំងក្លា។

២- សកម្មភាពឧស្សាហកម្ម ៖ រោងចក្រ ស្ថានីយ៍ថាមពល រោងឥដ្ឋ រោងស៊ីម៉ង់ត៍ និងឧស្សាហកម្មកែច្នៃលោហៈ បញ្ចេញ PM2.5 ច្រើនតាមរយៈការដុតថ្មកាបូន ប្រេង និងឥន្ធនៈផ្សេងៗ។ នៅតំបន់ជាច្រើន បច្ចេកវិទ្យាចាស់ និងប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យបំពុលមិនមានប្រសិទ្ធភាព បង្កឱ្យ​ភាគល្អិតរាលដាលទៅកាន់សហគមន៍ជុំវិញ។ សារធាតុគីមីដែលបញ្ចេញរួមមាន Sulfur Dioxide (SO2)​ដែលអាចបង្កឱ្យកើតអាឡែស៊ី និងហឺត។

៣- ការដុតសំរាម និងសំណល់ដោយចំហរ ៖ រួមមានការដុតសំរាមគ្រួសារ សំណល់កសិកម្ម ប្លាស្ទិក និងជីវម៉ាស ឬការដុតព្រៃ។ ការដុតបែបនេះបញ្ចេញភាគល្អិតពុលរួមជាមួយសារធាតុគីមីគ្រោះថ្នាក់ ដូចជា ឌីអុកស៊ីន និងលោហៈធ្ងន់ ដែលជាញឹកញាប់កើតឡើងជិតតំបន់លំនៅឋាន និងបង្កហានិភ័យសុខភាពខ្ពស់ ជាពិសេសចំពោះកុមារ និងមនុស្សចាស់។

៤- ការប្រើប្រាស់ថាមពលក្នុងគ្រួសារ ពិសេសនៅតំបន់ជនបទ ៖ ការចម្អិនអាហារ និងកំដៅដោយប្រើឥន្ធនៈ អុស ឬថ្មកាបូន និងសំណល់ដំណាំ បង្កើត PM2.5 ខ្ពស់ទាំងក្នុងផ្ទះ និងក្រៅផ្ទះ។ ការខ្វះប្រព័ន្ធបរិច្ឆេទខ្យល់ល្អ ធ្វើឲ្យមនុស្សប៉ះពាល់កាន់តែខ្លាំង និងធ្វើឱ្យ​ការបំពុលខ្យល់ក្នុងគ្រួសារក្លាយជាហានិភ័យសុខភាពធំបំផុតមួយនៅលើពិភពលោក។

៥- ប្រភពធម្មជាតិ ៖ ទោះបីសកម្មភាពមនុស្សជាញឹកញាប់ធ្វើឱ្យ​ផលប៉ះពាល់របស់វាកាន់តែធ្ងន់, តែអគ្គិភ័យព្រៃឈើ ព្យុះធូលី និងការផ្ទុះភ្នំភ្លើង ក៏​ត្រូវ​គេ​រកឃើញថា បញ្ចេញភាគល្អិតល្អិតចូលទៅក្នុងបរិយាកាស។ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបានបង្កើនភាពញឹកញាប់ និងភាពខ្លាំងនៃអគ្គីភ័យព្រៃឈើនៅតំបន់ជាច្រើន បម្លែងបញ្ហាតាមរដូវឱ្យ​ក្លាយជាបញ្ហារយៈពេលវែង។

៦- ប្រតិកម្មគីមីក្នុងអាកាស ៖ ឧស្ម័នដូចជា ស៊ុលហ្វ័រឌីអុកស៊ីត អុកស៊ីតអាសូត និងអាម៉ូន្យាក់ ដែលបញ្ចេញពីយានយន្ត កសិកម្ម និងឧស្សាហកម្ម អាចប្រតិកម្មគ្នានៅក្នុងខ្យល់ ដើម្បីបង្កើតភាគល្អិតល្អិតថ្មីៗ។ នេះមានន័យថា PM2.5 មិនត្រឹមតែបញ្ចេញដោយផ្ទាល់ទេ ប៉ុន្តែអាចកើតឡើងឆ្ងាយពីប្រភពដើមផងដែរ ដែលធ្វើឱ្យ​ការគ្រប់គ្រងកាន់តែស្មុគស្មាញ។

សរុបមក ភាគល្អិតនិចល PM2.5 មានប្រភពពីវិស័យដឹកជញ្ជូន ឧស្សាហកម្ម ការដុតបើកចំហ ការប្រើប្រាស់ថាមពលក្នុងគ្រួសារ ប្រភពធម្មជាតិ និងប្រតិកម្មគីមីក្នុងបរិយាកាស។

ដំណោះស្រាយ

ទោះបីមានប្រភពខ្លះជាធម្មជាតិក៏ដោយ ការបំពុលភាគច្រើនបណ្តាលមកពីសកម្មភាពមនុស្ស ហើយអាចកាត់បន្ថយបាន។ ការកាត់បន្ថយភាគល្អិតនិចល PM2.5 ត្រូវការថាមពលស្អាត ច្បាប់តឹងរ៉ឹង ការគ្រប់គ្រងសំរាមប្រសើរ ការដឹកជញ្ជូនប្រកបដោយចីរភាព និងការយល់ដឹងជាសាធារណៈ។ ការដោះស្រាយប្រភពទាំងនេះមិនត្រឹមតែជាកាតព្វកិច្ចបរិស្ថានទេ ប៉ុន្តែជាការវិនិយោគសំខាន់ក្នុងសុខភាពសាធារណៈ និងគុណភាពជីវិត៕

ប្រភព ៖ ក្រសួងបរិស្ថាន